![]()
zf: pRIqm isMG kYNbo dI bhu-muwlI
Koj-pusqk: zf: guridafl isMG rfey |
| zf: pRIqm isMG kYNbo pMjfbI sfihqk
jgq ivc iek jfixaf-pihcfixaf nF hY. Ausny khfxI dI ivDf
qoN afpxf sfihqk sPLr afrMiBaf aqy iPr khfxI dy nfl hI
nfl aflocnf, Koj, sMpfdnf, sfihwqk pusqkF dy muwK-bMDF
aqy pMjfbI dy nfmI sfihqkfrF nfl ieMtrvIAUjL afid dy
kfrjF Auqy vI pUrI lgn, eImfndfrI aqy inrpwKqf nfl hwQ
ajLmfieaf hY. jLbq-sLudf pMjfbI kivqf: iek
aflocnfqmk aiDaYn AusdI pMjvIN pusqk hY. jLbq-sLudf pMjfbI kivqf: iek aflocnfqmk aiDaYn (ibRitsL pfilsI aqy rfsLtrI lihrF dy pRsMg ivc) zf: pRIqm isMG kYNbo df pI¤aYc¤zI¤ dy Koj-pRbMD brqfnvI rfj smyN jLbq-sLudf pMjfbI kivqf df aflocnfqmk aiDaYn df hI soiDaf rUp hY. lyKk ny hwQlI pusqk ivc aYn¤ jI¤ bYrIar dI pusqk "Banned Controversial Literature" dI sUcI ivc drj aqy prmfixq AuhI rcnfvF sLfml kIqIaF hn ijhVIaF aMgryjI rfj vloN jLbq kIqIaF geIaF sn. Koj df mnorQ jLbq-sLudf pMjfbI kivqf nUM lwB ky Aus dI insLfndhI kridaF, Bfrq dy suqMqrqf sMgrfm dy ieiqhfs dI ipwTBUmI ivc AusdI ivafiKaf krnI hY. awT kFzF ivc vMzI hoeI hwQlI pusqk ivc zf: kYNbo ny AunIvIN aqy vIhvIN sdI dI pRYs sbMDI ibRitsL pfilsI qoN afrMB krky gLdr lihr qy jLbq pMjfbI kfiv, akflI lihr qy jLbq pMjfbI kfiv, nf-imlvrqx lihr qy jLbq pMjfbI kfiv, ikrqI lihr qy jLbq pMjfbI kfiv, kUkf-lihr qy jLbq pMjfbI kfiv aqy jLbq-sLudf pMjfbI kivqf df sfihqk qy ieiqhfsk mhwqv dy cYptrF AuprMq jo insLkrsL kwZy hn Auh slfhux Xog qF hn hI pr smuwcI Koj-pusqk df aiDaYn krn AuprMq pfTk nUM suqMqrqf sMgrfm ivc pMjfbI kivqf dy sfihqk qy ieiqhfsk sQfn df boD vI krvfAuNdy hn. zf: kYNbo ny ijs pMjfbI kivqf nUM jLbq-sLudf kivqf df nF idwqf hY Auh Bfrq dI afjLfdI leI pihly sMgrfm vjoN grdfny jfx vfly 1857 dy gLdr, kUkf lihr, vIhvIN sdI dI gLdr lihr, nfimlvrqx lihr, akflI lihr, ikrqI lihr dy ieiqhfs aqy iehnF lihrF hyT vfpry hfdisaF ijvyN gAU bwwD, kUikaF dI sLhIdI, bfbf rfm isMG jI dy dysL inkfly, gLdr pfrtI dI sQfpnf, kfmfgftf mfrU dy sfky, nnkfxf sfihb, gurU ky bfg qy jYqo dy moricaF, jilHaF vfly bfg dy sfky aqy rUsI ienklfb dy vrnx nfl sbMDq sfrI pMjfbI kivqf hY ijs nUM aMgryj hkUmq rfhIN smyN isr jLbq kr ilaf igaf. ies kivqf nUM hI jLbq-sLudf pMjfbI kivqf df nF idwqf igaf. jLbq krn df arQ sI ik ieh kivqf lokF qk nF puwjy aqy lokF qk phuMcfAux df kMm pRYs Auqy sI. ies leI, ies kivqf nUM jLbq kridaF pihlI srkfrI kropI pRYs Auqy hI hoeI. lyKk ny brqfnvI srkfr dI pRYs pfilsI nUM cMgI qrHF nMgf krn leI, pRYs dy ieiqhfs nUM biritsL srkfr dI sosLx pfilsI dy sMdrB ivc rwK ky ivsQfr nfl ivcfridaF insLkrsL kwiZaf hY ik vyly dI biritsL srkfr pRYs dy vDx-Puwlx dy hwk ivc nhIN sI. ies ipwT BUmI ivc hI jLbq pilsI aqy rfsLtrI lihrF nUM ivcfiraf igaf hY. ies sfrI pMjfbI kivqf df mMqv sI ik afpsI iBMnqf dy bfvjLUd ivsLysL qOr qy lokF aMdr rfsLtrI cyqMnqf jgf ky Bfrq nUM aMgryjF dy cuMgl qooN suqMqr krvfAux leI jnqf nUM pRyrq kIqf jfvy. pr ies kivqf nUM lokF qwk phuMcfAux leI pRYs dI loV sI aqy pRYs Auqy biritsL srkfr dI kropI sI. Koj, aQfh imhnq aqy lgn mMgdf aijhf kfrj hY ijs ivc Koj krn vflf vwK vwK sRoqF qoN iBMn iBMn ZMgF nfl iekwqR kIqy gey qwQF dI GoKvIN pux Cfx krn AuprMq AuhnF aMdr Cupy hoey swc nUM pRgt krdf hY. zf: kYNbo dI hwQlI Koj nUM iek prkfr nfl anusMDfnfqmk (Kojfqmk) aflocnf df nfm idwqf jf skdf hY. ikAuN jo ies Koj aflocnf ivc iek pfsy Bfrq dy suqMqrqf sMgrfm dy ieiqhfs jF kflkRm nUM rwiKaf igaf hY aqy dUjy pfsy ies smyN ivc AupjI aqy jLbq-sLudf pNMjfbI kivqf nUM vI. cfhy axcfhy, isrjnhfr dIaF ikrqF dy nfl nfl smyN, sQfn, CwpIaF, axCwpIaF rcnfvF, jIvn idRsLtI aqy jIvn-drsLn afid sBy kuJ ies aflocnf dI pRxflI ivc af jFdf hY. anusMDfnfqmk aflocnf ivc qulnfqmk aflocnf dy qwq vI afp-muhfry hI af jFdy hn. aijhI aflocnf aksr DuwDl ivc guafcy keI sfihqkfrF nUM pfTkF dy sfhmxy ilafAux df vI sPLl Xqn krdI hY. iewQy ieh kihxf sLfied asMgq nhIN hovygf ik AuNj qF BfvyN hr prkfr dI aflocnf hI inrpwK aqy guwtrihq hoxI cfhIdI hY pr anusMDfnfqmk aflocnf qF pwKpfqI ho ky inBfeI hI nhIN jf skdI. zf: kYNbo afpxy vloN ies Koj ihq iekwqR kIqy qwQF, AuhnF dI pRikrqI, ivafiKaf aqy ivsLlysLx sbMDI loVINdI idRsLtI aqy phuMc pRqI sucyq aqy inrpwK hY. Auh insLkrsLF nUM pihlF hI imwQ ky AuhnF dI pusLtI ihwq nhIN qurdf sgoN qwQF dy afsry insLkrsLF qy phMucdf hY. zf: kYNbo ny afpxI ies ieqihfsk aflocnfqmk phuMc rfhIN ies smyN dI jLbq-sLudf kivqf dy sfihqk mhwqv nUM AuGfVidaF rfsLtrI lihrF aqy birtsL nIqI dy qwQF rfhIN sfihq dy smfjk, ieiqhfsk qy rfjnIqk mhwqv qk rsfeI kIqI hY. ies pusqk qoN spsLt huMdf hY ik AusnUM Bfrq dI suqMqrqf sMgrfm aqy sMgrfm nfl sbMQq sfrIaF lihrF dI pUrn qOr qy vfkPLI hY. ies vfkPLI sdkf hI, Aus ny ies smyN dI jLbq-sLudf pMjfbI kivqf dy ieiqhfsk aqy rfjnIqk srokfrF df ivsLlysLx krn AuprMq ies kivqf df kfivk-muwl inrDfrq kridaF smyN dy ieqhfsk swc nUM vI pihcfixaf, kvI dI smfjk ijLwmyvfrI nUM vI aqy AusdI sfihqk eImfndfrI nUM vI. iewQy ieh ijLkr krnf bxdf hY ik ies pusqk qoN pihlF vI Bfrq dI afjLfdI leI clIaF vwK vwK lihrF bfry pusqkF ilKIaF geIaF hn. pr hwQlI pusqk dy krqf zf: pRIqm isMG kYNbo ny bhuq hI suMdrqf aqy sPLlqf nfl afpxI pusqk ivc sfrIaF hI muwK rfsLtrI lihrF dI ipwT-BUmI idwqI hY qF jo ies ipwT-BUmI ivc rfsLtrI lihrF nUM smJx ivc koeI aOK nf afvy. drasl lyKk ny pRYs df ieiqhfs qy rfsLtrI lihrF df ieiqhfs, do ibMdU ley hn ijhnF qy mfzl Ausfr ky afpxf aiDaYn sPLlqf nfl pysL kIqf hY. iewk gwl iDafn mMgdI hY ik jLbq kIqI geI pMjfbI kivqf df sFJf muwK rol BfvyN lokF ivc rfsLtrI cyqMnqf pYdf krky suqMqrqf dI prfpqI krnf sI pr dysL dy ihwq leI clIaF vwK vwK lihrF qy DfrfvF ijhnF dy aDIn ieh kivqf hoNd ivc afeI, AuhnF dIaF pirsQqIaF aqy ivcfrk Dfrf vwKrI vwKrI sI. ies leI suBfvk hI hr lihr sbMDI rcI geI kivqf dy vsqU qy rUp rMg ivc iBMnqf idsdI hY. pr ies iBMnqf dy bfvjLUd vI ieh sfrI kivqf iek ivsysL idsLf vl hI sMkyq krdI hY aqy ieh idsLf hY: dysL nUM aMgryjLF dI gLulfmI qoN afjLfd krvfAuxf. inwjgq ivlwKxqf dy bfvjLUd ieh kivqf iek sFJy muhfj vlF iesLfry krdI qurI jFdI hY. bdysLI DrqI qy jMmI-plI aqy bdysLI DrqI qy rcI geI gLdr lihr dI sfrI kivqf df pRmuwK mMqv qF lokF ivc rfjnIqk cyqnqf pYdf krnI sI pr ies mMqv dI pUrqI leI AupivisLaF vjoN gLulfmI ivruwD nPLrq, afriQk KusLhflI leI pRyrnf, kOmI eykqf leI sMdysL aqy afpxy ivrsy pRqI jfgrUk rihx leI vMgfr aqy icqfr vI sI. ieh kivqf hyTI BrI ijLMdgI df icqr iKcH ky gLulfmI df qIbr aihsfs vI krfAuNdI hY aqy nfl hI ijLlq BrI ijLMdgI nUM mrn smfn vI grdfndI hY:
iMes qoN awgy gulfmI df jUlf gloN lfh ky vgfh mfrn leI vI vMgfrdI hY ieh kivqf:
ieMJ hI akflI lihr dI kivqf df ivsLf BfvyN gurduafiraF dI afjLfdI prfpq krnf sI pr ies lihr dI kivqf dy hor Aup ivsLy aMgryjF dI kutl-cfl, byiensfPLI, byvPLfeI aqy jbr vI sI. bwbr lihr vI suqMqrqf sMgrfm dI iek aihm kVI sI aqy rfsLtrI lihr sI. akflI lihr vloN aihMsf dy smrQn kfrn bwbr lihr hoNd ivc afeI. bwbr lihr df afsLf ihMsfqmk qrIikaF nfl aMgryjF nUM Bfrq ivcoN KdyVnf sI. prMqU ieh gwl hYrfnI jnk hY ik bwbr lihr dI koeI vI kfiv rcnf nUM jLbq kIqy jfx df sMkyq iksy vI sroq qoN nhIN imldf. ies lihr sbMDI aihm pusqkF hn: bwbr akflI lihr df ieiqhfs lyKk imlKf isMG inwJr, bwbr akflI lihr lyKk suMdr isMG bwbr aqy kysr isMG nfvlkfr ilKq gLdr lihr dI kivqf. iehnF ivc vI bwbr lihr dI kivqf dy jLbq hox sbMDI koeI sMkyq nhIN imldf. ikrqI lihr rfsLtrI lihr sI aqy ies lihr dy pRBfv hyT kvIaF ny sfmrfj ivruwD lokF ivc nPLrq df jjLbf pYdf krn df Xqn kIqf aqy smfjvfd dI Bfvnf nUM jfgrq kridaF lokF ivc kOmIaq dI Bfvnf nUM jgFidaF rfsLtrI jjLby nUM vI tuMibaf. zf: kYNbo ny hQlI pusqk ivc jLbq sLudf pMjfbI kivqf dy rUpk pwK df vI loV anusfr, bhuuqy ivsQfr ivc nf jFidaF, BlI BFiq vrnx kIqf hY. Ausny ies kivqf dI BfsLf, sLbdfvlI, CMd pRbMD, alMkfr ivDfn aqy rs ivDfn afid sbMDI loVINdf ijLkr kIqf hY. jLbq-sLudf kivqf rfhIN kvIaF df mMqv srl aqy suKYn BfsLf ivc lokF qk afpxf sunyhf phuMcfAuxf sI. ies leI iehnF kvIaF ny lok pwDr dI bolI nUM hI cuixaf. iesy leI hI ieh kivqf bolI aqy sLbdfvlI dy pwKoN lokF dy bhuq nyVy rhI. kvIaF ny CMd vI Auho hI vrqy jo Aus smyN bhuq lok-ipRX sn ijvyN ik bYNq, korVf, kibq afid. lok kfiv rUp swd, Jok, vfr, sIhrPI, bfrfmfh, pYNqI awKrI, GoVIaF, iswTxIaF, kfPIaF dI vrqoN afm rhI aqy ikqy ikqy gLjLlF vI ilKIaF geIaF. zf: pRIqm isMG kYNbo ny ies pusqk rfhIN sfbq kIqf hY ik Auh nf kyvl isrjnfqimk lyKk aqy aflock hI hY sgoN bhuq hI imhnq aqy lgn vflf KojI vI hY. zf: kYNbo nUM jLbq-sLudf pMjfbI kivqf aqy kivqf ivc prgtfeI afjLfdI dI qVp nfl Bfvuk sFJ dI Bfvnf ny Koj Kyqr dy msfly nUM qndyhI nfl iekwTf krn aqy kivqf dy sbMDq pfsfrF nUM smJx ivc bhuq shfieqf idwqI hY. Auh afpxI Koj dI sImF aDIn rih ky afpxy pRgtfa ivc iek sPLl Kojkfr aflock sfbq huMdf hY. zf: kYNbo jLbq-sLudf pMjfbI kivqf: iek aflocnfqmk aiDaYn pysL krn leI vDfeI df hwkdfr hY. |
hor vyKo:
brqfnvI pMjfbI nfvl iek
aflocnfqmk aiDaYn
(1990-1996)
zf: pRIqm isMG kYNbo
© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2002