pMjfbI BfÈf ƒ qknIkI cuxOqIaF
qy sMBfvI hwl

-jnmyjf isMG jOhl

 

  pMjfbI BfÈf ƒ qknIkI cuxOqIaF qy sMBfvI hwl

-jnmyjf isMG jOhl

mnuwK dy afpsI srIrk sMprk qy hfv-Bfv qoN bfad DunI hI mnuwKF dI pihlI sMcfr ivDf hY. bhuq smF pihloN ieMj hoieaf hovygf ik iksy DunI dy mfany imwQ idwqy gey hoxgy qy ieMj hr BUgoilk iKwqy ivwc ieh kfrj inrMqr cldf irhf hovygf. DunI dy sImq psfr dI sMBfvnf ny hI awKrF dI kfZ kwZI hovygI. ikAuNik mnuwK dI DunI pYdf krn dI smrwQf Ausdy BUgoilk iKqy qy AuQoN dy vfqfvrx Auqy vI inrBr rhI hY ies leI iehnF DunIaF dy mfany-BrpUr awKrF dI igxqI ivc vI Prk pYdf huMdf irhf. iehnF awKrF dy sMgRih ny hI ilKqI BfÈf df rUp Dfiraf. iKiqaF dI iviBMnqf ny iehnF awKrF ƒ rUp vI alwg alwg idwqy. ieho muwZlIaF KojF agy jfky smyN nfl afpo afpxI smrwQf aqy iKwØqy dy lokF dI cyqnf pwDr anusfr ivksq jF aivksq BfÈfvF bxIaF.

 

vIhvIN sdI ƒ jykr ‘KojF leI sdI’ kih leIey qF koeI aiqkQnI nhIN hovygI. ijMnIaF KojF ies sdI ivwc qyË rPqfr nfl hoeIaF hn, Èfied hI kdy hoeIaF hox. ies sdI ivc hoeIaF KojF ny mnuKI-jIvn ijAUx dI jfc hI bdl idwqI hY. mnuwKI soc dy klpq aQfh BMzfrF ƒ swc dI cugfT ivc ilaf bYTfieaf hY. iks cIj ny kI rUp lY lYxf hY, ies gwl dI soc sImf hI qoV idwqI hY. KojF dy ieMny vwØzy Auqpfdn ho cuwky hn ik koeI nvIN Koj Kbr bxno ht geI hY. iksy gwl qy hYrfnI hoxo ht geI hY. hr klpnf swc hovygI, mfmUlI ijhf lwgx lg ipaf hY.

 

iehnF KojF ivcoN sB qoN vwzIaF KojF Auh igxIaF geIaF hn ijhnF nfl sMcfr df psfr huMdf hY qy ieMj iek sMsfirk sMcfr pRxflI df jnm hoieaf hY. ies sfry kfsy dy ipwØCy 1947 ivc hoeI kMipAUtr dI Koj df vwzf hwQ hY. ieh Koj awj iewk loV bx geI hY. pUrI dunIaf ies sMsfirk sMcfr dy jfl ivc Ps cuwkI hY. mnuwK leI ieh iek mjbUrI bx cuwkI hY. ies sB kuJ ivc sMsfr dIaF bhuq sfrIaF  BfÈfvF  ƒ  ijQy  lfB hoieaf hY AuQy avysly bYTIaF kOmF dIaF BfÈfvF ƒ bhuq vwzI iTwbI lwgI hY.

 

iehnF qknIkI mÈInF ny qF iksy asUl Auqy hI clxf hY. ijhnF lokF ny ieh mÈInF qy sMcfr sfDn pYdf kIqy hn AuhnF ny afpxI BfÈf dIaF loVF qy sImfvF ƒ mwØdy-nËr rwK ik hI kMm kIqf hY. iehI kfrx hY ik avysly bYTIaF kOmF dIaF BfÈfvF qknIkI Xuwg dy mukfbly aXog hI nhIN, sgoN afpxI BfÈf dI hoNd ƒ vI Kqrf shyVI bYTIaF hn.

 

pMjfbI AuhnF BfÈfvF ’coN iek hY jo hvf ivc ltkdI qlvfr vFg hY. qknIkI qOr qy nf ieh pUrI qrHF ivksq ho skI hY qy nf hI iesdI hoNd ƒ hfly Éqrf pYdf hoieaf hY. asIN iesƒ ‘qknIkI qOr qy pwCVI BfÈf’ kih skdy hF. iesdf muwZlf kfrx ies BfÈf dy ivkfs leI qknIkI soc dI axhoNd hY. aPsos nfl kihxf pYNdf hY ik jo sfzy vwØzy vwØzy BfÈf ivigafnI hn AuhnF ivcoN bhuqy qF kMipAUtr qoN zrdy hn. kuJ iesƒ isrÌ tfeIp rfietr smJdy hn qy keI iesdy arD-ivigafnI hn. swcI puwØCo qF kMipAUtr qF  iek dUsry sUby ’coN afieaf Kyq mËdUr hY. Auh afpxy afp kMm nhIN krdf, Ausƒ kMm dwsxf pYNdf hY. Pyr gozI qoN lY ky mMzI kxk vycx qk dy sfry kMm BfvyN AusqoN krvf lvo. iblkul iesy qrHF kMipAUtr hY. iesƒ clfAuxf aOKf nhIN, bs quhfƒ pqf hoxf cfhIdf hY ik qusIN kI qy ikhVf kMm ikvyN qy kdoN lYxf hY ies mÈIn qoN.

 

pMjfbI BfÈf dy ivkfs leI ieh mÈIn bhuq kfrgr ho skdI hY jykr asIN iesdIaF sMBfvnfvF ƒ jfxIey aqy afpxI BfÈf dIaF loVF pRqI sucyq hoeIey. iesy leI sB qoN pihloN sfƒ afpxIaF loVF inrDfrq krn dI loV hY.

 

pihloN pMjfbI ƒ iesdy kfrj Kyqr anusfr vMzx dI loV hY. ieh ikwØQy ikwØQy vrqI jFdI hY qy hr Aus kfrj dI afpxI BfÈf pRqI jo loV hY, sfƒ Aus anusfr kMm krnf pvygf. pMjfbI dI vrqoN dI loV dy kuJ muwK kfrj Kyqr hn:

1[ AudXog

A[ Auqpfdn

a[ ivqrx

e[ ivkrx

2[ iswiKaf

A[ muwZlI

a[ kflj

e[ Koj pRbMD

3[ sMcfr

A[ ilKqI

a[ ibjleI

4[ klf/rcnf

A[ mOilk rcnf

a[ anuvfd

 

iehnF qoN ielfvf hor vI kfrj iKqy ho skdy hn ijwØQy pMjfbI dI vrqo huMdI hY ijvyN afm bol cfl jF gIq sMgIq afid. agr asIN Auprokq kfrj KyqrF dIaF hI loVF pUrIaF kr skIey qF pMjfbI BfÈf df ivkfs bhuq qyËI nfl hovygf. afE ivsQfr nfl gwl krIey.

 

1[ AudXog:

AudXog iek mhwqvpUrx kfrj Kyqr hY. pMjfb dy lok dunIaF dy qkrIbn hr iKwØqy ivc jf ky vsy hoey hn. jo lok iehnF qoN kMm krvfAuNdy hn jF iehnF ƒ sihXogI bxfAuNdy hn, AuhnF dI loV hY ik afpxI gwl jF qknIk pMjfbIaF ƒ asrdfr qrIky nfl smJf skx. bhuqI vfrI ieh mÈInF jF kMm dy kfrj qrIky aftomYitk huMdy hn. mÈIn qy KVy mnuwK ny Kfs iksm dy iKafl hI rwKxy huMdy hn. ieh mÈInF ilKqI sUcnfvF vI dyNdIaF hn qy avfË rfhIN vI dwsdIaF hn.

 

ies leI loV hY iek cMgy bhuBfÈI trFslytr dI ijs ivc ivÈyvfr qknIkI ÈbdF dI Brmfr hovy. ies iek Auprfly nfl vwD pMjfbIaF ƒ roËgfr dy mOky qF imlxgy hI, nfl dI nfl pMjfbI BfÈf df psfr vI vDygf.

 

Auprokq gwl qF isrP iek sMkyq mfqr hI hY. AudXog dIaF bhuq prqF hn. ijs ivcoN ivqrx qy ivkrx BfÈf qy bhuq inrBr krdy hn. iksy iKwqy ivwc iksy Auqpfdn dy ivqrx qy ivkrx leI Aus iKwØqy dI BfÈf df igafn hoxf bhuq ËrUrI hY. ieh vI iek scfeI hY ik Auqpfdn krdIaF vwzIaF kMpnIaF afpxI ivqrx qy ivkrx nIqI aqy kfrj nIqI muwZly rUp ivc pMjfbI ivc nhIN bxfAuNdIaF. aqy jdoN pMjfb jF pMjfbI boldy iKwiqaF ivwc ieh dfKl huMdIaF hn qF bhuq hI ajIb Èbd jF ÈbdkoÈ nfl ieÈiqhfrbfËI krdIaF hn jF Auqpfdn Auqy nfsmJ afAuxXog inXmfvlI CfpdIaF hn. ies BYVI jF aÈuwD pMjfbI df nvIN pIVHI qy bhuq mfVf asr pYNdf hY aqy keI vfrI qF ieh gLlq Èbd jF Èbd-joV bwØcy dI Ëubfn df ihwsf bx jFdy hn.

ies ruJfn ƒ vI rokx dI loV hY.

 

2[ iswiKaf

suixaf hY ik bwØcy ivwc BfÈfvF iswKx dI bVI smrwQf huMdI hY. ho skdf hY ik ieh swc hovy pr mYN mihsUs krdf hF ik ijMnHf icr bwcf pihloN afpxI mfq-BfÈf nf isK lvy Auh dUsrIaF BfÈfvF nhIN isK skdf. mfq-BfÈf GroN ÈurU hoky pRfiemrI skUl qk phuMcdI hY. bVy aPsos nfl kihxf pYNdf hY ik sfzy bhuq sfry nvyN bxy amIr pMjfbI mF-bfp afpxy bwicaF nfl pMjfbI bol ik KuÈ nhIN hn. Auh ‘hmko-qumko’ bol ik PÉr mihsUs krdy hn. AuhnF ƒ pMjfbI AujwzF dI BfÈf kihx ivwc vI Èrm nhIN afAuNdI aqy iesy leI bhfnf GVdy hn ik pMjfbI aOKI hY. ies leI Ah hoVy knOVy, pYr ’c hfhy, vfvHy afid ƒ nf smJx Xog mMndy hn.

 

iesy qrHF pRfiemrI iswiKaf dy Kyqr ivwc srkfrI skUlF ivwc hflq bhuq mfVI hY. bhu-igxqI aiDafpk afpxI iËMmyvfrI nhIN inBf rhy. ipwØCy ijhy qk (Èfied hux vI) pMjvIN jmfq qk iksy bwØcy ƒ Ìyl nhIN sI kIqf jf skdf. ies pfilsI nfl aiDafpk aqy Gwt jF nf-pVHy mfpy avysly ho jFdy hn. ies muwZlI iswiKaf ivwc BfÈf ivwc roickqf dI Gft nfl joiVaf jFdf hY. isrP kYdy dy vwK vwK Aucfrxf vfly aiDafpkF nfl ieh mslf hor AulJ jFdf hY. ieQoN loV pYdf huMdI hY iek ieksfr pMjfbI BfÈf dy rUp, roick qy ÈuwD Aucfrx dI. skUlI ivwidaf df ieh muwZ bMnx dI loV hY. kflj ivwc dfKl hox qoN pihloN pihloN.

 

ivwidaf ivwc iviÈaF dI Brmfr iksy vI ividafrQI ƒ AuhnF ƒ cunx vyly duibDf ivwc pf skdI hY. aj sfzy kfljF aqy XUnIvristIaF ivwc iviÈaF dy nfm aMgryËI ivwc hn. iehnF df ivsQfr vI aMgryËI ivwc hI imldf hY. iksy ividafrQI leI ieh ËrUrI hY ik sfdI BfÈf ivwc ivÈy df ivsQfr qy sMBfvnf AusdI mfq-BfÈf ivwc hovy. pr qknIkI jF ivÈyvfr ÈbdkoÈ Auqy bhuq QoVf kMm hoieaf hY. kuJ XUnIvristIaF ivc ies ivÈy qy hoieaf kMm ihMdI Èbd-koÈ qy aDfirq hY jo ik ajokIaF loVF leI nfkfÌI hY. ieh lok mfq-BfÈf ƒ koeI aihmIaq hI nhIN dyNdy hn. ieh smJdy hn ik jo ividafrQI pMjfbI jF hor BfÈfvF dy mËbUn pVHdy hn, AuhnF dI hI iËMmyvfrI/mËbUrI hY. iesdf mUl kfrx Auh pMjfbI BfÈf ivwc ÈbdI axhoNd qy iesdI jitlqf dwsdy hn. keI ivdvfn BfvyN kuJ hwd qwk ies nfl sihmq nf hox pr ieh iek smwisaf ËrUr hY. iesƒ sulJfx dI vI sÉq ËrUrq hY.

 

kfljF qoN bfad XUnIvristIaF ivwc kfljF dIaF AuqlIaF klfsF ivwc ividafrQIaF ƒ Koj-inbMD ilKxy pYNdy hn. Auh aMkVy ’kwØTy krdy hn aqy Pyr ÈurU huMdf hY AuhnF df mulFkx. pMjfbI ivwc ’kwTy kIqy hoey qwQF ƒ rvfieqI qrIky nfl joV qoV krky kMipAUtr Auqy tfiep kr ilaf jFdf hY. ikMny aPsos dI gwl hY ik awj dy Xuwg ivwc pMjfbI ivdvfn ieh kMm rvfieqI qrIky nfl hI krdf hY. ieho kfrx hY ik jo kMm 1 mhIny ivwc ho skdf hY Auh 10-10 sfl nhIN inbVdf. ieh vI iek ivzMbnf hY ik sfzy kfrjkfrI ivdvfn kMipAUtr dI jfxkfrI qoN kory hn qy AuhnF dI shfieqf leI lfey kMipAUtr-cflk, kMipAUtr dI smrQf qoN kory hn. mYƒ ieh vyK ik bVI hYrfnI hoeI ik iek XUnIvristI ivwc bx rhI izkÈnrI df Èbd-kRm ivdvfn afp bxf irhf hY qy kMipAUtr Auqy ibnf zYtf bys qoN iswDf tfiep krvfieaf jf irhf hY. ieMj keI msly pYdf huMdy hn. agr koeI Èbd bfad ivwc pfAuxf pY jfvy qF sfrf qfxf-bfxf ihwl jFdf hY qy afAux vfly smyN ivwc ies ivwc ivAuNqbMd ivsQfr jF sMpfdnf nhIN ho skdI jF Pyr keI sflF df smF lwØgygf. aPsos iPr huMdf hY ik awj dI qknflojI df ieh Cotf ijhf Pfiedf vI nhIN AuTfieaf jf irhf. ies nfl pMjfbI dy pfTkF ƒ ieho ijhI aihm jfxkfrI qoN dyr qk dUr rwiKaf jf irhf hY. ies dyrI df vI BfÈf dy ivkfs Auqy mfVf asr pYNdf hY. Koj-kfrjF ivwc loV hY nvIaF qknIkF vrqx dI.

 

3[ sMcfr:

iksy vI BfÈf df muwK kfrj Kyqr sMcfr huMdf hY aqy ijMnIN smrQf iksy BfÈf ivc sMcfr krn dI hovygI AunHI hI AusdI lok-pRIaqf vDygI. pMjbI ƒ vI sMcfr dy donoN miDamF, ilKqI qy ibjleI dy smrwQ bnfAux dI ËrUrq hY. pMjfbI awKrF df rUp bhuq hI suMdr aqy akriÈq hY. awKrF dy rUp ivwc iek ivlwKxqf hY. awKrF dI pihcfx krnI sOKI hY. Kfs krky ilKx vyly keI hor BfÈfvF vFgU ies ivwc awØDy jF tuwtvyN awKr Gwt hn. avfË dI DunI ƒ shI mfainaF ivwc ilKqI rUp pRdfn kIqf jf skdf hY. pr ies sfry kfsy dy bfvjUd aqy ies KUbsUrqI dy huMidaF suMidaF iek nvIN smwisaf KVHI huMdI hY ik sfzy Èbd sMXukq krky ilKy jFdy hn. jd ik aMgryËI dy ÈbdF dy awKr suqMqr hn. ies nfl qknIkI qOr qy vrqx vyly nvIaF smwisafvF KVHIaF huMdIaF hn.

 

ibjleI sMcfr krn leI loV hY ik awj hr BfÈf afpxI iek cOgfT AuplwbD krvfey. Auh afpxy awKrF dI sOKI pihcfx krvfAux leI Auprfly kry. awj kMipAUtrfeIËz ipRMitMg, vYb sfiet jF eI myl bhuq hI afm ho gey hn. iehnF ƒ qyËI nfl clfAux leI aqy vwD qoN vwD lokF qwk phuMcfAux leI pMjfbI BfÈf ƒ nvyN Auprfly krny pYxgy. iehnF kfrj KyqrF dIaF afpxIaF smwisafvF hn ijhnF qy awØgy cl ik gOr krdy hF.

 

4[ klf/rcnf:

pMjfbI BfÈf dI ieh KuÈiksmqI hY ik pMjfbI ivwc lyKk bhuq hn. imsfl dy qOr ’qy 2000 lyKk kyNdrI sBf dy mYNbr hn. 900 lyKk pMjfbI sfihq akfzmI dy mYNbr hn qy 2000 dy krIb hI kyNdrI lyKk sBf       (syKoN) dy hn. ies qoN ielfvf hor vI sBfvF hn. 1000 dy krIb pMjfbI lyKk ivdyÈF ivwc bYTf hY. bhuqy iehnF ivwØcoN mOilk lyKk hn qy kuJ nf kuJ ilKdy rihMdy hn. AuhnF dI loV hY ik iek nf iek idn AuhnF df iliKaf kMipAUtr qy afAuxf hY. vwD rhy pRcfr qy afriQk pRsfr krky bhuiqaF ny kMipAUtr afp lY lYxy hn. ijwØQy ieh iek cMgf kdm hY AuQy ies nfl pMjfbI tfiep krn dy msly vI pYdf huMdy hn.

 

iesy qrHF bhuq lok Èohrq, pYsy jF syvf leI anuvfd df kMm vI krdy hn. vwK vwK BfÈfvF qoN pMjfbI ivwc jF pMjfbI qoN dUsrIaF BfÈfvF ivwc. ivdyÈF ivwc Kfs krky kYnyzf ivwc bhuq sfry nfmvr pMjfbI lyKk anuvfd ƒ ikwØqy dy qOr ’qy krdy hn. AuQy srkfrI qOr qy bhuq awØCy pYsy (15 sYNt/4[56 rupey pRqI Èbd) dy ky pMjfbI ivc jF pMjfbI qoN anuvfd krvfey jFdy hn. mulk dy hr kfƒn, notIiPkyÈn jF hukm ƒ jfrI krn qoN pihloN hI anuvfd krvf ilaf jFdf hY. pr jo lok anuvfd krdy hn AuhnF dI ieksfrqf nhIN hY. AuhnF dy anuvfd ivc KyqrI Aup-BfÈf jF lihËy df pRBfv Jlkdf hY. BfvyN mYN iesƒ mfVf nhIN smJdf pr jd smuwcI kOm leI kMm ho irhf hovy qF ieksfrqf ËrUrI hY. iesy qrHF dIaF rcnfqimk anuvfd dIaF vI loVF hn.

 

iehnF kuJ ku Auprokq gwlF qoN sfÌ Ëfihr huMdf hY ik kuJ msly hn ijhnF vwl iDafn dyx dI loV hY. iehnF ivwØcoN pRmuwK hn:

 

1[ pMjfbI BfÈf dy kul Èbd iekwØTy kIqy jfx qy nfl dI nfl AupBfÈfvF qy KyqrI BfÈfvF vfly ÈbdF df alwg alwg kMipAUtr-koÈ iqafr kIqf jfvy.

2[ pMjfbI tfiep df iek iksm df kI-borz inrDfrq kIqf jfvy.

3[ pMjfbI Èbd-joV koÈ df pRogrfm cfhIdf hY.

4[ pMjfbI dI Koj vfsqy pMjfbI df kMipAUtr kRm iqafr hovy.

5[ pMjfbI BfÈf df ieksfrqf vflf trFslytr iqafr kIqf jfvy.

6[ pMjfbI kfPIaf koÈ iqafr hovy.

7[ pMjfbI awKrF dI rUpkfrI qy kMm hovy.

8[ qyË tfeIipMg leI pMjfbI tfeIipst pRogrfm iqafr kIqf jfvy.

9[ ivÈv pwDr qy kMm kr rhIaF soÌtvyar kMpnIaF nfl myl krky pMjfbI ƒ Aupryitv isstm df iek ihwsf bxfieaf jfvy.

10[ pMjfbI dy Èbd Aucfrx ƒ iswiKaf leI ieksfr kIqf jfvy (jF pMjfbI izktytr bxy) .

ieh msly ikAuN hn?

 

qrfsdI hY ik pMjfbI BfÈf ƒ smyN dI hfx df bnfAux leI iksy vI adfry ny sMjIdf hoky kMm nhIN kIqf. ieh kfrx sI ik vwK vwK lokF ny afpxy Pfiedy leI pMjfbI dy vwK vwK kI borz lya-afAut vflIaF PONtF bxfeIaF. awj ieh qkrIbn 31 iksm dIaF hn. ies qoN ielfvf jfqI qOr qy vI keIaF kol vwK vwK PONtF hn. loV hY iewk iksm dy kI borz lyafAut dI. myrf ivcfr hY ik jo tfieprfietr Auqy kI borz hY Ausƒ apxf lYxf cfhIdf hY. keI lok kihMdy hn ik ky nfl kwkf, pI nfl pwpf rwKxf cfhIdf hY qy iek ny qF ieQoN qk kih idwqf ik aMgryËI qy pMjfbI dI pMkcUeyÈn ieko hY. koeI puwØCy jd aMgryËI pMjfbI dI grfmr (ivafkrx) iek nhIN qF pMkcUeyÈn ikvyN iek ho geI. pMkcUeyÈn isrP awKr nhIN huMdy, ieh qF  Tihrf dy icMnH  huMdy  hn. pMjfbI aMgryËI ivc vfkF ivwc Tihrf alwg alwg hn. iesy qrHF agr asIN aMgryËI dy awKrF brfbr pMjfbI dy awKr rwK vI dyeIey qF ieh kMm nhIN sfrngy. ikhVy awKr ƒ lfEgy tI nfl, tYNkf jF qwqf, aYs nfl kI lfENgy swsf jF CwCf jF ’È. Auh lok Buwl gey hn ik aMgryËI df tfieprfietr BfÈf dI ilKx smrQf qy loV anusfr bixaf sI. mYN puwCdf hF? ikAuN nf Auhnf ny iswDy hI ‘ey-bI-sI-zI-eI’ dIaF lfeInF bxf idwqIaF. ‘ikAU-zbXU-eI-afr-tI’ bnfAux dI kI loV sI. ieh sB hwQF dIaF AuNglF dy ihsfb qy BfÈf ivwc awKrF dI Gwt vwD vrqoN dy aDfr qy bixaf hY. ijwØQoN qwk myrI jfxkfrI hY pMjfbI df pihlf tfieprfietr rimMgtn vfilaF iesy ivigafnk lIhF AuwØqy bxfieaf aqy pyÈ kIqf. hF! asIN awj AuhnF ivigafnk qrkF ƒ soD skdy  hF aqy iek nvF kIborz lyafAUt dy skdy hF. ies ivwc sfrIaF XUnIvristIaF dy BfÈf ivigafnI aqy inwjI KojI Èfml kIqy jfx.

 

dUsrf mslf pYYdf hoieaf hY pMjfbI dy awKrF qoN Èbd bnx  dI ivDI krky. sfzy sfry Èbd sMXukq hn. aMgryËI dy awKr kwØly kwØly hn. Auh Èbd bx ik vI kwØly kwØly rihMdy hn ies krky AuhnF ƒ pVHnf aqy kMipAUtr vwØloN aftomYitk pihcfx kr lYxf sOKf hY. pr pMjfbI ivwc ieMj nhIN ho skdf. mYN pMjfbI df E sI afr (aoptIkl, krYktr rIzr) bnfAux dI koiÈÈ kIqI pr hor awKr qF CwØzo ibMdI hI nhIN sI mfx, kdy ieh Auqy afAuNdI hY ikqy ieh pYr ’c afAuNdI hY qy kdy ieh bxy bxfey awKrF nfl (ijvyN kMnF ibMdI jF Ë, È, afid) vwK vwK QfvF qy afAuNdI hY. kMipAUtr hr iekwlI mUrq (ieQy awKr) ƒ cuk lYNdf hY qy kRm anusfr PONt ivwc bdl dyNdf hY. pr pMjfbI ivwc iesdIaF glqIaF dI pRqIÈq 40 qoN Auqy hY. pr ies ivDf dI loV bVI hY. ies nfl purfxIaF pMjfbI ikqfbF ivc ipaf aQfh KËfnf, Gwt imhnq qy smyN nfl sFiBaf jf skdf hY. ies izjtl hoey mYtr qy Koj vI vD ho skygI aqy pMjfbI lfiebryrI pRbMD vI cMgyrf qy asrdfr ho jfvygf.

 

aslI mslf qy hwl:

 

hux mYN iek hor msly vwl iDafn duafAuNdf hF. Èfied ieh mslf hI Auprokq mislaF dI jVH hovy. jykr awj aMgryËI dunIaF dy bhuigxqI lokF dI loV bx geI hY qF ies ipwØCy iksy gwut df hwQ nhIN hY. koeI vI sMgTn aMgryËI ƒ ivAuNqbMd qrIky nfl PYlfAux dI koiÈÈ nhIN kr irhf. pr aMgryËI idn-b-idn vwDdI hI jf rhI hY. iesdy mukfbly pMjfbI sxy hor KyqrI BfÈfvF, Kfs kr BfrqI iKwØqy dIaF, ipwØCy ƒ DwkIaF jf rhIaF hn.  jykr pMjfb ivwc iek srkfr ny aMgryËI ƒ pihlI jmfq qoN lfgU kIqf hY qF ieh koeI nvIN gwl nhIN hoeI. pMjfbI ƒ sgoN pihlI swt mhfrfjf rxjIq isMG ny mfrI sI. Ausdy rfj ivwc PfrsI rfj BfÈf sI. Ausdy kihMdy khfAuNdy aPsr PrFsIsI sn qy Ausdy aXfÈ aihlkfr kdy vI pMjfbI BfÈf pRqI suihrd nhIN sn. KYr ieh sB hux ieiqhfs hY. pr duwK ieh vI hY ik sfzI BfÈf dy ivkfs df koeI ieiqhfs hI nhIN. BfÈf df ieiqhfs bnfAuxf pYNdf hY. ieh sqfrvIN sdI ivwc pYdf hoey lyKk PrFsIsI bykn dI dUr aMdyÈI df hI iswtf sI ik Ausny aivksq aMgryËI ƒ ivigafn dI Koj leI vrqxf ÈurU kr idwqf. Ausny iesdy ÈbdF ƒ nvyN rUp idwØqy aqy 19vIN sdI ivwc ieh BfÈf ivigafn dI pVHfeI leI iek loV bx geI. ivigafn dy ivÈy kimstrI, astrfnomI, iXaflojI, botnI afid afid aMgryËI BfÈf dy Koj smyN bx gey. mUl aMgryËI ÈbdF dI vrqo dUsrIaF BfÈfvF vfilaF dI mËbUrI bx geI. iesy qrHF vwzf snaqI qy isafsI ienklfb vI ivksq BfÈf dy ibnF nhIN af skdf. jy iek glqI 19vIN sdI dy awD ivc mhfrfjf rxjIq isMG ny kIqI sI qy hux iek glqI 20vIN sdI dy awD ivwc ajoky hfkmF kIqI. ieh sB KyqrI BfÈf dy snaqI aqy isafsI rol ƒ nf smJ sky. ivigafnk rol qF dUr dI gwl hY. aj asIN pMjfb dy ivwc ngUxI ijhI snaq leI bYTy hF ijsdf muwK pfqr prvfsI mËdUr hY. pMjfbI mËdUr qF arbF jF amrIknF df mËdUr bx cuwkf hY. iesy krky ijQy kYnyzf, amrIkf  vrgy mulk mltI-klcrl huMdy jf rhy hn qy AuQy dIaF srkfrF pMjfbI jF hor KyqrI BfÈfvF pRqI sucyq ho kfrgr Auprfly kr rhIaF hn. pr asIN snaqI ivkfs nf hox krky ieQoN dy muwK mËdUr vrg qoN vI pMjfbI BfÈf ƒ dUr kr rhy hF. sfzf bhuigxqI mwD vrgI pirvfr qF pihloN hI pMjfbI qoN bymuwK huMdf jf irhf hY. iesdf sbUq mihMgy aMgryËI skUl hn. ijQy koeI vI cUM cF nhIN krdf pYsy dyx lwØgy qy nf hI iviÈaF sbMDI puwCdf hY. pMjfbI qF dUr dI gwl rhI.

 

Auprokq gwlF qoN myrf Bfv iksy ƒ CuitafAuxf nhIN hY, blik swc dy nyVy nyVy phuMcxf qy phuMcfxf hY. pr ieko afs dI ikrn sfzf sfihqk sMsfr hY jo Kud ivÈv pwDr qy aivksq hY, pr pMjfbI dy hwk ivc bol irhf hY. Xfd rwØKo isrP sfihqk Kyqr dy sMGrÈ nfl hI pMjfbI BfÈf ny ivksq nhIN hoxf. ies ƒ snaqI, isafsI qy ivigafnk Auwqr afDuinkqf dI vI sÉq loV hY.

 

awj ies ivwc koeI Èwk nhIN rih igaf ik keI hor KyqrI BfÈfvF vFg pMjfbI vI keI pVfa ajoky  smyN qoN ipwØCy cwl rhI hY. pr hfly vI smF hYy agr asIN cyqn ho ky iek bhupwKI hMBlf mfr leIey qF Èfied pMjfbI 200 sfl bfad vI kuJ igxIaF cuxIaF BfÈfvF ivwc afpxy srUp sxy bcI rih sky.

 

2920 gurdyv ngr, luiDafxf

kflIaF lIkF ivcoN: cUhy df buwq

krMtnfmf:
ruikaf hoieaf mkq
f
--
jnmyjf jOhl

‘hfs-ivaMg'
srjrI nfloN Gwt nhIN

lyKk: nIl ggn

 

ilKfrI
Likhari
likhari2001@yahoo.co.uk


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2003