| pMjfbI BfÈf
qknIkI cuxOqIaF qy sMBfvI hwl
-jnmyjf isMG jOhl |
| pMjfbI BfÈf qknIkI
cuxOqIaF qy sMBfvI hwl -jnmyjf isMG
jOhl mnuwK dy
afpsI srIrk sMprk qy hfv-Bfv qoN bfad DunI hI mnuwKF dI
pihlI sMcfr ivDf hY. bhuq smF pihloN ieMj hoieaf hovygf
ik iksy DunI dy mfany imwQ idwqy gey hoxgy qy ieMj hr
BUgoilk iKwqy ivwc ieh kfrj inrMqr cldf irhf hovygf. DunI
dy sImq psfr dI sMBfvnf ny hI awKrF dI kfZ kwZI hovygI.
ikAuNik mnuwK dI DunI pYdf krn dI smrwQf Ausdy BUgoilk
iKqy qy AuQoN dy vfqfvrx Auqy vI inrBr rhI hY ies leI
iehnF DunIaF dy mfany-BrpUr awKrF dI igxqI ivc vI Prk
pYdf huMdf irhf. iehnF awKrF dy sMgRih ny hI ilKqI BfÈf
df rUp Dfiraf. iKiqaF dI iviBMnqf ny iehnF awKrF
rUp vI alwg alwg idwqy. ieho muwZlIaF KojF agy jfky smyN
nfl afpo afpxI smrwQf aqy iKwØqy dy lokF dI cyqnf pwDr
anusfr ivksq jF aivksq BfÈfvF bxIaF. vIhvIN sdI
jykr KojF leI sdI kih leIey qF koeI
aiqkQnI nhIN hovygI. ijMnIaF KojF ies sdI ivwc qyË rPqfr
nfl hoeIaF hn, Èfied hI kdy hoeIaF hox. ies sdI ivc
hoeIaF KojF ny mnuKI-jIvn ijAUx dI jfc hI bdl idwqI hY.
mnuwKI soc dy klpq aQfh BMzfrF swc dI cugfT ivc
ilaf bYTfieaf hY. iks cIj ny kI rUp lY lYxf hY, ies gwl
dI soc sImf hI qoV idwqI hY. KojF dy ieMny vwØzy Auqpfdn
ho cuwky hn ik koeI nvIN Koj Kbr bxno ht geI hY. iksy gwl
qy hYrfnI hoxo ht geI hY. hr klpnf swc hovygI, mfmUlI
ijhf lwgx lg ipaf hY. iehnF KojF
ivcoN sB qoN vwzIaF KojF Auh igxIaF geIaF hn ijhnF nfl
sMcfr df psfr huMdf hY qy ieMj iek sMsfirk sMcfr pRxflI
df jnm hoieaf hY. ies sfry kfsy dy ipwØCy 1947 ivc hoeI
kMipAUtr dI Koj df vwzf hwQ hY. ieh Koj awj iewk loV bx
geI hY. pUrI dunIaf ies sMsfirk sMcfr dy jfl ivc Ps cuwkI
hY. mnuwK leI ieh iek mjbUrI bx cuwkI hY. ies sB kuJ ivc
sMsfr dIaF bhuq sfrIaF BfÈfvF ijQy
lfB hoieaf hY AuQy avysly bYTIaF kOmF dIaF BfÈfvF
bhuq vwzI iTwbI lwgI hY. iehnF qknIkI
mÈInF ny qF iksy asUl Auqy hI clxf hY. ijhnF lokF ny ieh
mÈInF qy sMcfr sfDn pYdf kIqy hn AuhnF ny afpxI BfÈf
dIaF loVF qy sImfvF mwØdy-nËr rwK ik hI kMm kIqf
hY. iehI kfrx hY ik avysly bYTIaF kOmF dIaF BfÈfvF
qknIkI Xuwg dy mukfbly aXog hI nhIN, sgoN afpxI BfÈf dI
hoNd vI Kqrf shyVI bYTIaF hn. pMjfbI AuhnF
BfÈfvF coN iek hY jo hvf ivc ltkdI qlvfr vFg hY.
qknIkI qOr qy nf ieh pUrI qrHF ivksq ho skI hY qy nf hI
iesdI hoNd hfly Éqrf pYdf hoieaf hY. asIN
ies qknIkI qOr qy pwCVI BfÈf kih skdy
hF. iesdf muwZlf kfrx ies BfÈf dy ivkfs leI qknIkI soc
dI axhoNd hY. aPsos nfl kihxf pYNdf hY ik jo sfzy vwØzy
vwØzy BfÈf ivigafnI hn AuhnF ivcoN bhuqy qF kMipAUtr
qoN zrdy hn. kuJ ies isrÌ tfeIp rfietr smJdy hn qy
keI iesdy arD-ivigafnI hn. swcI puwØCo qF kMipAUtr qF
iek dUsry sUby coN afieaf Kyq mËdUr hY. Auh afpxy
afp kMm nhIN krdf, Aus kMm dwsxf pYNdf hY. Pyr gozI
qoN lY ky mMzI kxk vycx qk dy sfry kMm BfvyN AusqoN krvf
lvo. iblkul iesy qrHF kMipAUtr hY. ies clfAuxf aOKf
nhIN, bs quhf pqf hoxf cfhIdf hY ik qusIN kI qy
ikhVf kMm ikvyN qy kdoN lYxf hY ies mÈIn qoN. pMjfbI BfÈf
dy ivkfs leI ieh mÈIn bhuq kfrgr ho skdI hY jykr asIN
iesdIaF sMBfvnfvF jfxIey aqy afpxI BfÈf dIaF loVF
pRqI sucyq hoeIey. iesy leI sB qoN pihloN sf
afpxIaF loVF inrDfrq krn dI loV hY. pihloN
pMjfbI iesdy kfrj Kyqr anusfr vMzx dI loV hY. ieh
ikwØQy ikwØQy vrqI jFdI hY qy hr Aus kfrj dI afpxI
BfÈf pRqI jo loV hY, sf Aus anusfr kMm krnf pvygf.
pMjfbI dI vrqoN dI loV dy kuJ muwK kfrj Kyqr hn: 1[ AudXog A[ Auqpfdn a[ ivqrx e[ ivkrx 2[ iswiKaf A[ muwZlI a[ kflj e[ Koj pRbMD 3[ sMcfr A[ ilKqI a[ ibjleI 4[ klf/rcnf A[ mOilk
rcnf a[ anuvfd iehnF qoN
ielfvf hor vI kfrj iKqy ho skdy hn ijwØQy pMjfbI dI vrqo
huMdI hY ijvyN afm bol cfl jF gIq sMgIq afid. agr asIN
Auprokq kfrj KyqrF dIaF hI loVF pUrIaF kr skIey qF pMjfbI
BfÈf df ivkfs bhuq qyËI nfl hovygf. afE ivsQfr nfl gwl
krIey. 1[ AudXog: AudXog iek
mhwqvpUrx kfrj Kyqr hY. pMjfb dy lok dunIaF dy qkrIbn hr
iKwØqy ivc jf ky vsy hoey hn. jo lok iehnF qoN kMm
krvfAuNdy hn jF iehnF sihXogI bxfAuNdy hn, AuhnF
dI loV hY ik afpxI gwl jF qknIk pMjfbIaF asrdfr
qrIky nfl smJf skx. bhuqI vfrI ieh mÈInF jF kMm dy kfrj
qrIky aftomYitk huMdy hn. mÈIn qy KVy mnuwK ny Kfs iksm
dy iKafl hI rwKxy huMdy hn. ieh mÈInF ilKqI sUcnfvF vI
dyNdIaF hn qy avfË rfhIN vI dwsdIaF hn. ies leI loV
hY iek cMgy bhuBfÈI trFslytr dI ijs ivc ivÈyvfr qknIkI
ÈbdF dI Brmfr hovy. ies iek Auprfly nfl vwD pMjfbIaF
roËgfr dy mOky qF imlxgy hI, nfl dI nfl pMjfbI
BfÈf df psfr vI vDygf. Auprokq gwl
qF isrP iek sMkyq mfqr hI hY. AudXog dIaF bhuq prqF hn.
ijs ivcoN ivqrx qy ivkrx BfÈf qy bhuq inrBr krdy hn.
iksy iKwqy ivwc iksy Auqpfdn dy ivqrx qy ivkrx leI Aus
iKwØqy dI BfÈf df igafn hoxf bhuq ËrUrI hY. ieh vI iek
scfeI hY ik Auqpfdn krdIaF vwzIaF kMpnIaF afpxI ivqrx qy
ivkrx nIqI aqy kfrj nIqI muwZly rUp ivc pMjfbI ivc nhIN
bxfAuNdIaF. aqy jdoN pMjfb jF pMjfbI boldy iKwiqaF ivwc
ieh dfKl huMdIaF hn qF bhuq hI ajIb Èbd jF ÈbdkoÈ nfl
ieÈiqhfrbfËI krdIaF hn jF Auqpfdn Auqy nfsmJ afAuxXog
inXmfvlI CfpdIaF hn. ies BYVI jF aÈuwD pMjfbI df nvIN
pIVHI qy bhuq mfVf asr pYNdf hY aqy keI vfrI qF ieh gLlq
Èbd jF Èbd-joV bwØcy dI Ëubfn df ihwsf bx jFdy hn. ies ruJfn
vI rokx dI loV hY. 2[ iswiKaf suixaf hY ik
bwØcy ivwc BfÈfvF iswKx dI bVI smrwQf huMdI hY. ho skdf
hY ik ieh swc hovy pr mYN mihsUs krdf hF ik ijMnHf icr
bwcf pihloN afpxI mfq-BfÈf nf isK lvy Auh dUsrIaF
BfÈfvF nhIN isK skdf. mfq-BfÈf GroN ÈurU hoky pRfiemrI
skUl qk phuMcdI hY. bVy aPsos nfl kihxf pYNdf hY ik sfzy
bhuq sfry nvyN bxy amIr pMjfbI mF-bfp afpxy bwicaF nfl
pMjfbI bol ik KuÈ nhIN hn. Auh hmko-qumko
bol ik PÉr mihsUs krdy hn. AuhnF pMjfbI AujwzF dI
BfÈf kihx ivwc vI Èrm nhIN afAuNdI aqy iesy leI bhfnf
GVdy hn ik pMjfbI aOKI hY. ies leI Ah hoVy knOVy, pYr
c hfhy, vfvHy afid nf smJx Xog mMndy hn. iesy qrHF
pRfiemrI iswiKaf dy Kyqr ivwc srkfrI skUlF ivwc hflq bhuq
mfVI hY. bhu-igxqI aiDafpk afpxI iËMmyvfrI nhIN inBf
rhy. ipwØCy ijhy qk (Èfied hux vI) pMjvIN jmfq qk iksy
bwØcy Ìyl nhIN sI kIqf jf skdf. ies pfilsI nfl
aiDafpk aqy Gwt jF nf-pVHy mfpy avysly ho jFdy hn. ies
muwZlI iswiKaf ivwc BfÈf ivwc roickqf dI Gft nfl joiVaf
jFdf hY. isrP kYdy dy vwK vwK Aucfrxf vfly aiDafpkF nfl
ieh mslf hor AulJ jFdf hY. ieQoN loV pYdf huMdI hY iek
ieksfr pMjfbI BfÈf dy rUp, roick qy ÈuwD Aucfrx dI.
skUlI ivwidaf df ieh muwZ bMnx dI loV hY. kflj ivwc dfKl
hox qoN pihloN pihloN. ivwidaf ivwc
iviÈaF dI Brmfr iksy vI ividafrQI AuhnF
cunx vyly duibDf ivwc pf skdI hY. aj sfzy kfljF aqy
XUnIvristIaF ivwc iviÈaF dy nfm aMgryËI ivwc hn. iehnF
df ivsQfr vI aMgryËI ivwc hI imldf hY. iksy ividafrQI
leI ieh ËrUrI hY ik sfdI BfÈf ivwc ivÈy df ivsQfr qy
sMBfvnf AusdI mfq-BfÈf ivwc hovy. pr qknIkI jF ivÈyvfr
ÈbdkoÈ Auqy bhuq QoVf kMm hoieaf hY. kuJ XUnIvristIaF
ivc ies ivÈy qy hoieaf kMm ihMdI Èbd-koÈ qy aDfirq hY
jo ik ajokIaF loVF leI nfkfÌI hY. ieh lok mfq-BfÈf
koeI aihmIaq hI nhIN dyNdy hn. ieh smJdy hn ik jo
ividafrQI pMjfbI jF hor BfÈfvF dy mËbUn pVHdy hn, AuhnF
dI hI iËMmyvfrI/mËbUrI hY. iesdf mUl kfrx Auh pMjfbI
BfÈf ivwc ÈbdI axhoNd qy iesdI jitlqf dwsdy hn. keI
ivdvfn BfvyN kuJ hwd qwk ies nfl sihmq nf hox pr ieh iek
smwisaf ËrUr hY. ies sulJfx dI vI sÉq ËrUrq hY. kfljF qoN
bfad XUnIvristIaF ivwc kfljF dIaF AuqlIaF klfsF ivwc
ividafrQIaF Koj-inbMD ilKxy pYNdy hn. Auh aMkVy
kwØTy krdy hn aqy Pyr ÈurU huMdf hY AuhnF df
mulFkx. pMjfbI ivwc kwTy kIqy hoey qwQF
rvfieqI qrIky nfl joV qoV krky kMipAUtr Auqy tfiep kr
ilaf jFdf hY. ikMny aPsos dI gwl hY ik awj dy Xuwg ivwc
pMjfbI ivdvfn ieh kMm rvfieqI qrIky nfl hI krdf hY. ieho
kfrx hY ik jo kMm 1 mhIny ivwc ho skdf hY Auh 10-10 sfl
nhIN inbVdf. ieh vI iek ivzMbnf hY ik sfzy kfrjkfrI
ivdvfn kMipAUtr dI jfxkfrI qoN kory hn qy AuhnF dI
shfieqf leI lfey kMipAUtr-cflk, kMipAUtr dI smrQf qoN
kory hn. mY ieh vyK ik bVI hYrfnI hoeI ik iek
XUnIvristI ivwc bx rhI izkÈnrI df Èbd-kRm ivdvfn afp
bxf irhf hY qy kMipAUtr Auqy ibnf zYtf bys qoN iswDf
tfiep krvfieaf jf irhf hY. ieMj keI msly pYdf huMdy hn.
agr koeI Èbd bfad ivwc pfAuxf pY jfvy qF sfrf qfxf-bfxf
ihwl jFdf hY qy afAux vfly smyN ivwc ies ivwc ivAuNqbMd
ivsQfr jF sMpfdnf nhIN ho skdI jF Pyr keI sflF df smF
lwØgygf. aPsos iPr huMdf hY ik awj dI qknflojI df ieh
Cotf ijhf Pfiedf vI nhIN AuTfieaf jf irhf. ies nfl pMjfbI
dy pfTkF ieho ijhI aihm jfxkfrI qoN dyr qk dUr
rwiKaf jf irhf hY. ies dyrI df vI BfÈf dy ivkfs Auqy
mfVf asr pYNdf hY. Koj-kfrjF ivwc loV hY nvIaF qknIkF
vrqx dI. 3[ sMcfr: iksy vI
BfÈf df muwK kfrj Kyqr sMcfr huMdf hY aqy ijMnIN smrQf
iksy BfÈf ivc sMcfr krn dI hovygI AunHI hI AusdI
lok-pRIaqf vDygI. pMjbI vI sMcfr dy donoN miDamF,
ilKqI qy ibjleI dy smrwQ bnfAux dI ËrUrq hY. pMjfbI
awKrF df rUp bhuq hI suMdr aqy akriÈq hY. awKrF dy rUp
ivwc iek ivlwKxqf hY. awKrF dI pihcfx krnI sOKI hY. Kfs
krky ilKx vyly keI hor BfÈfvF vFgU ies ivwc awØDy jF
tuwtvyN awKr Gwt hn. avfË dI DunI shI mfainaF
ivwc ilKqI rUp pRdfn kIqf jf skdf hY. pr ies sfry kfsy dy
bfvjUd aqy ies KUbsUrqI dy huMidaF suMidaF iek nvIN
smwisaf KVHI huMdI hY ik sfzy Èbd sMXukq krky ilKy jFdy
hn. jd ik aMgryËI dy ÈbdF dy awKr suqMqr hn. ies nfl
qknIkI qOr qy vrqx vyly nvIaF smwisafvF KVHIaF huMdIaF
hn. ibjleI sMcfr
krn leI loV hY ik awj hr BfÈf afpxI iek cOgfT AuplwbD
krvfey. Auh afpxy awKrF dI sOKI pihcfx krvfAux leI
Auprfly kry. awj kMipAUtrfeIËz ipRMitMg, vYb sfiet jF eI
myl bhuq hI afm ho gey hn. iehnF qyËI nfl clfAux
leI aqy vwD qoN vwD lokF qwk phuMcfAux leI pMjfbI BfÈf
nvyN Auprfly krny pYxgy. iehnF kfrj KyqrF dIaF
afpxIaF smwisafvF hn ijhnF qy awØgy cl ik gOr krdy hF. 4[ klf/rcnf: pMjfbI BfÈf
dI ieh KuÈiksmqI hY ik pMjfbI ivwc lyKk bhuq hn. imsfl
dy qOr qy 2000 lyKk kyNdrI sBf dy mYNbr hn. 900
lyKk pMjfbI sfihq akfzmI dy mYNbr hn qy 2000 dy krIb hI
kyNdrI lyKk sBf (syKoN)
dy hn. ies qoN ielfvf hor vI sBfvF hn. 1000 dy krIb
pMjfbI lyKk ivdyÈF ivwc bYTf hY. bhuqy iehnF ivwØcoN
mOilk lyKk hn qy kuJ nf kuJ ilKdy rihMdy hn. AuhnF dI loV
hY ik iek nf iek idn AuhnF df iliKaf kMipAUtr qy afAuxf
hY. vwD rhy pRcfr qy afriQk pRsfr krky bhuiqaF ny
kMipAUtr afp lY lYxy hn. ijwØQy ieh iek cMgf kdm hY AuQy
ies nfl pMjfbI tfiep krn dy msly vI pYdf huMdy hn. iesy qrHF
bhuq lok Èohrq, pYsy jF syvf leI anuvfd df kMm vI krdy
hn. vwK vwK BfÈfvF qoN pMjfbI ivwc jF pMjfbI qoN dUsrIaF
BfÈfvF ivwc. ivdyÈF ivwc Kfs krky kYnyzf ivwc bhuq sfry
nfmvr pMjfbI lyKk anuvfd ikwØqy dy qOr qy
krdy hn. AuQy srkfrI qOr qy bhuq awØCy pYsy (15
sYNt/4[56 rupey pRqI Èbd) dy ky pMjfbI ivc jF pMjfbI qoN
anuvfd krvfey jFdy hn. mulk dy hr kfn, notIiPkyÈn
jF hukm jfrI krn qoN pihloN hI anuvfd krvf ilaf
jFdf hY. pr jo lok anuvfd krdy hn AuhnF dI ieksfrqf nhIN
hY. AuhnF dy anuvfd ivc KyqrI Aup-BfÈf jF lihËy df
pRBfv Jlkdf hY. BfvyN mYN ies mfVf nhIN smJdf pr jd
smuwcI kOm leI kMm ho irhf hovy qF ieksfrqf ËrUrI hY.
iesy qrHF dIaF rcnfqimk anuvfd dIaF vI loVF hn. iehnF kuJ ku
Auprokq gwlF qoN sfÌ Ëfihr huMdf hY ik kuJ msly hn
ijhnF vwl iDafn dyx dI loV hY. iehnF ivwØcoN pRmuwK hn: 1[ pMjfbI
BfÈf dy kul Èbd iekwØTy kIqy jfx qy nfl dI nfl
AupBfÈfvF qy KyqrI BfÈfvF vfly ÈbdF df alwg alwg
kMipAUtr-koÈ iqafr kIqf jfvy. 2[ pMjfbI
tfiep df iek iksm df kI-borz inrDfrq kIqf jfvy. 3[ pMjfbI
Èbd-joV koÈ df pRogrfm cfhIdf hY. 4[ pMjfbI dI
Koj vfsqy pMjfbI df kMipAUtr kRm iqafr hovy. 5[ pMjfbI
BfÈf df ieksfrqf vflf trFslytr iqafr kIqf jfvy. 6[ pMjfbI
kfPIaf koÈ iqafr hovy. 7[ pMjfbI
awKrF dI rUpkfrI qy kMm hovy. 8[ qyË
tfeIipMg leI pMjfbI tfeIipst pRogrfm iqafr kIqf jfvy. 9[ ivÈv
pwDr qy kMm kr rhIaF soÌtvyar kMpnIaF nfl myl krky
pMjfbI Aupryitv isstm df iek ihwsf bxfieaf jfvy. 10[ pMjfbI
dy Èbd Aucfrx iswiKaf leI ieksfr kIqf jfvy (jF
pMjfbI izktytr bxy) . ieh msly
ikAuN hn? qrfsdI hY ik
pMjfbI BfÈf smyN dI hfx df bnfAux leI iksy vI
adfry ny sMjIdf hoky kMm nhIN kIqf. ieh kfrx sI ik vwK
vwK lokF ny afpxy Pfiedy leI pMjfbI dy vwK vwK kI borz
lya-afAut vflIaF PONtF bxfeIaF. awj ieh qkrIbn 31 iksm
dIaF hn. ies qoN ielfvf jfqI qOr qy vI keIaF kol vwK vwK
PONtF hn. loV hY iewk iksm dy kI borz lyafAut dI. myrf
ivcfr hY ik jo tfieprfietr Auqy kI borz hY Aus apxf
lYxf cfhIdf hY. keI lok kihMdy hn ik ky nfl kwkf, pI nfl
pwpf rwKxf cfhIdf hY qy iek ny qF ieQoN qk kih idwqf ik
aMgryËI qy pMjfbI dI pMkcUeyÈn ieko hY. koeI puwØCy jd
aMgryËI pMjfbI dI grfmr (ivafkrx) iek nhIN qF pMkcUeyÈn
ikvyN iek ho geI. pMkcUeyÈn isrP awKr nhIN huMdy, ieh qF
Tihrf dy icMnH huMdy hn. pMjfbI aMgryËI ivc
vfkF ivwc Tihrf alwg alwg hn. iesy qrHF agr asIN aMgryËI
dy awKrF brfbr pMjfbI dy awKr rwK vI dyeIey qF ieh kMm
nhIN sfrngy. ikhVy awKr lfEgy tI nfl, tYNkf jF
qwqf, aYs nfl kI lfENgy swsf jF CwCf jF È. Auh lok
Buwl gey hn ik aMgryËI df tfieprfietr BfÈf dI ilKx
smrQf qy loV anusfr bixaf sI. mYN puwCdf hF? ikAuN nf
Auhnf ny iswDy hI ey-bI-sI-zI-eI dIaF lfeInF
bxf idwqIaF. ikAU-zbXU-eI-afr-tI bnfAux dI kI
loV sI. ieh sB hwQF dIaF AuNglF dy ihsfb qy BfÈf ivwc
awKrF dI Gwt vwD vrqoN dy aDfr qy bixaf hY. ijwØQoN qwk
myrI jfxkfrI hY pMjfbI df pihlf tfieprfietr rimMgtn
vfilaF iesy ivigafnk lIhF AuwØqy bxfieaf aqy pyÈ kIqf.
hF! asIN awj AuhnF ivigafnk qrkF soD skdy hF
aqy iek nvF kIborz lyafAUt dy skdy hF. ies ivwc sfrIaF
XUnIvristIaF dy BfÈf ivigafnI aqy inwjI KojI Èfml kIqy
jfx. dUsrf mslf
pYYdf hoieaf hY pMjfbI dy awKrF qoN Èbd bnx dI
ivDI krky. sfzy sfry Èbd sMXukq hn. aMgryËI dy awKr
kwØly kwØly hn. Auh Èbd bx ik vI kwØly kwØly rihMdy
hn ies krky AuhnF pVHnf aqy kMipAUtr vwØloN
aftomYitk pihcfx kr lYxf sOKf hY. pr pMjfbI ivwc ieMj
nhIN ho skdf. mYN pMjfbI df E sI afr (aoptIkl, krYktr
rIzr) bnfAux dI koiÈÈ kIqI pr hor awKr qF CwØzo ibMdI
hI nhIN sI mfx, kdy ieh Auqy afAuNdI hY ikqy ieh pYr
c afAuNdI hY qy kdy ieh bxy bxfey awKrF nfl (ijvyN
kMnF ibMdI jF Ë, È, afid) vwK vwK QfvF qy afAuNdI hY.
kMipAUtr hr iekwlI mUrq (ieQy awKr) cuk lYNdf hY
qy kRm anusfr PONt ivwc bdl dyNdf hY. pr pMjfbI ivwc
iesdIaF glqIaF dI pRqIÈq 40 qoN Auqy hY. pr ies ivDf dI
loV bVI hY. ies nfl purfxIaF pMjfbI ikqfbF ivc ipaf aQfh
KËfnf, Gwt imhnq qy smyN nfl sFiBaf jf skdf hY. ies
izjtl hoey mYtr qy Koj vI vD ho skygI aqy pMjfbI
lfiebryrI pRbMD vI cMgyrf qy asrdfr ho jfvygf. aslI mslf
qy hwl: hux mYN iek
hor msly vwl iDafn duafAuNdf hF. Èfied ieh mslf hI
Auprokq mislaF dI jVH hovy. jykr awj aMgryËI dunIaF dy
bhuigxqI lokF dI loV bx geI hY qF ies ipwØCy iksy gwut
df hwQ nhIN hY. koeI vI sMgTn aMgryËI ivAuNqbMd
qrIky nfl PYlfAux dI koiÈÈ nhIN kr irhf. pr aMgryËI
idn-b-idn vwDdI hI jf rhI hY. iesdy mukfbly pMjfbI sxy
hor KyqrI BfÈfvF, Kfs kr BfrqI iKwØqy dIaF, ipwØCy
DwkIaF jf rhIaF hn. jykr pMjfb ivwc iek
srkfr ny aMgryËI pihlI jmfq qoN lfgU kIqf hY qF
ieh koeI nvIN gwl nhIN hoeI. pMjfbI sgoN pihlI swt
mhfrfjf rxjIq isMG ny mfrI sI. Ausdy rfj ivwc PfrsI rfj
BfÈf sI. Ausdy kihMdy khfAuNdy aPsr PrFsIsI sn qy Ausdy
aXfÈ aihlkfr kdy vI pMjfbI BfÈf pRqI suihrd nhIN sn.
KYr ieh sB hux ieiqhfs hY. pr duwK ieh vI hY ik sfzI
BfÈf dy ivkfs df koeI ieiqhfs hI nhIN. BfÈf df ieiqhfs
bnfAuxf pYNdf hY. ieh sqfrvIN sdI ivwc pYdf hoey lyKk
PrFsIsI bykn dI dUr aMdyÈI df hI iswtf sI ik Ausny
aivksq aMgryËI ivigafn dI Koj leI vrqxf ÈurU kr
idwqf. Ausny iesdy ÈbdF nvyN rUp idwØqy aqy
19vIN sdI ivwc ieh BfÈf ivigafn dI pVHfeI leI iek loV bx
geI. ivigafn dy ivÈy kimstrI, astrfnomI, iXaflojI, botnI
afid afid aMgryËI BfÈf dy Koj smyN bx gey. mUl aMgryËI
ÈbdF dI vrqo dUsrIaF BfÈfvF vfilaF dI mËbUrI bx geI.
iesy qrHF vwzf snaqI qy isafsI ienklfb vI ivksq BfÈf dy
ibnF nhIN af skdf. jy iek glqI 19vIN sdI dy awD ivc
mhfrfjf rxjIq isMG ny kIqI sI qy hux iek glqI 20vIN sdI
dy awD ivwc ajoky hfkmF kIqI. ieh sB KyqrI BfÈf dy snaqI
aqy isafsI rol nf smJ sky. ivigafnk rol qF dUr dI
gwl hY. aj asIN pMjfb dy ivwc ngUxI ijhI snaq leI bYTy hF
ijsdf muwK pfqr prvfsI mËdUr hY. pMjfbI mËdUr qF arbF
jF amrIknF df mËdUr bx cuwkf hY. iesy krky ijQy kYnyzf,
amrIkf vrgy mulk mltI-klcrl huMdy jf rhy hn qy AuQy
dIaF srkfrF pMjfbI jF hor KyqrI BfÈfvF pRqI sucyq ho
kfrgr Auprfly kr rhIaF hn. pr asIN snaqI ivkfs nf hox
krky ieQoN dy muwK mËdUr vrg qoN vI pMjfbI BfÈf
dUr kr rhy hF. sfzf bhuigxqI mwD vrgI pirvfr qF pihloN hI
pMjfbI qoN bymuwK huMdf jf irhf hY. iesdf sbUq mihMgy
aMgryËI skUl hn. ijQy koeI vI cUM cF nhIN krdf pYsy dyx
lwØgy qy nf hI iviÈaF sbMDI puwCdf hY. pMjfbI qF dUr dI
gwl rhI. Auprokq gwlF
qoN myrf Bfv iksy CuitafAuxf nhIN hY, blik swc dy
nyVy nyVy phuMcxf qy phuMcfxf hY. pr ieko afs dI ikrn
sfzf sfihqk sMsfr hY jo Kud ivÈv pwDr qy aivksq hY, pr
pMjfbI dy hwk ivc bol irhf hY. Xfd rwØKo isrP sfihqk
Kyqr dy sMGrÈ nfl hI pMjfbI BfÈf ny ivksq nhIN hoxf.
ies snaqI, isafsI qy ivigafnk Auwqr afDuinkqf dI
vI sÉq loV hY. awj ies ivwc
koeI Èwk nhIN rih igaf ik keI hor KyqrI BfÈfvF vFg
pMjfbI vI keI pVfa ajoky smyN qoN ipwØCy cwl rhI
hY. pr hfly vI smF hYy agr asIN cyqn ho ky iek bhupwKI
hMBlf mfr leIey qF Èfied pMjfbI 200 sfl bfad vI kuJ
igxIaF cuxIaF BfÈfvF ivwc afpxy srUp sxy bcI rih sky. 2920 gurdyv ngr, luiDafxf |
|
ilKfrI
Likhari
likhari2001@yahoo.co.uk
© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2003