gLjLl-goa hrBjn isMG bYNs dy gLjLl sMgRih:imwtI dI zlI
iewk pTn-iewk ivcfr(zf: guridafl isMG rfey)
pMjfb dI DrqI qoN jf ky amrIkf visaf s: hrBjn isMG bYNs, Cy gLjLl sMgRih pMjfbI jgq dI JolI pf cuwikaf hY. mYNnUM Ausdy sfry hI gLjLl sMgRih pVHn df suBfg pRfpq nhIN ho sikaf pr lMby smyN qoN sMsfr Br dy gurmuwKI qy AurdU rsmlKq ivwc Cwpx vfly pMjfbI dy pricaF ivwc AusdIaF gLjLlF pVHn df mOkf imldf irhf hY. imwtI dI zlI 1998 ivwc Cipaf Ausdf pMjvF gLjLl sMgRih mYN pUrI qrHF piVHaf hY. mYNnUM XkIn hI nhIN af irhf hY ik ieh sMgRih Ausy hI hrBjn isMG bYNs df hY ijsnUM mYN cflI-pMjqflI vrHy pihlF df jfxdf hF: bolIaF df mfhr, hIr df gveIaf, bFsurI dIaF surF nfl idwl nUM DUh pfAux vflf, sMgIq klf df mfhr, sMvydnsLIl, icMqk aqy gMBIr suqf vflf ivcfrvfn. bMdy nUM smJxf ikMnf aOKf huMdf hY? smF bMdy nUM kI df kI bxf idMdf hY?
imwtI dI zlI gLjLl sMigRih ivwc CpMjf (56), iewk qoN iewk vwD cVH-cVHMdIaF gLjLlF hn. afrMB ivwc gLjLlF qoN pihlF pusqk ivwc kuJ sLyar dy isrlyK hyT, awT isLar vI idwqy hn. myrI jfcy zUMGI qoN zUMGI aqy brIk qoN brIk sMvydnf nUM Gwt qoN Gwt sLbdF ivwc kihxf sLyar dI KUbI huMdI hY. iehnF awT isLarF nUM pVHidaF hI hrBjn isMG bYNs dI pRoZ kfivk sUJ aqy gUVHy icMqn df afBfs ho jFdf hY. ikMny QoVy sLbdF ivwc hI Auh bhuq kuJ kih jFdf hY. ardfs vFg kI, ardfs vFg hI ardfs kridaF Auh dfqfr pfsoN iewk qrHF nfl mnuwK leI sB kuJ hI mMg lYNdf hY:
qONdIaF ivwc qpy nf bMdf, sIql ruwq Try nf.
sihj-vsy brKflI ruwqy, aOVIN ros kry nf.ieh isLar AusdI cOQI gLjLl df mqlf hY. ies mqly rfhIN, nf kyvl kvI afpxI gLjLl df mItr hI insicq krdf hY sgoN iesdy nfl hI afpxy qjLrby dI kuTflI ivwc pfxI-pfxI huMdy mnuwKI ksLtF kfrn pYdf hoey drdF leI dvf aqy duwKF df invfrn vI Bfldf hY. afs BrI jodVI kridaF iewk qrHF nfl sfrI mnuwKqf df hI Blf mMgdf hY. ies gLjLl df iewk iewk isLar moqIaF nfloN vwD kImq rwKdf hY. kvI dI icMqn BwTI ivwc riVHaf hoieaf nMgf swc nIqI bcnF df sMmUh ho inbVdf hY. drd BrI sicafeI qoN prdf lfhuMidaF afpxy qIjy sLyar ivwc Auh kihMdf hY:
drd, aihsfs qy sLok ivhUxy imldy lok cuPLyry,
(pr)
ijLMdgI koloN ijLMdgI leI vI iek muskfn sry nf.pdfrQvfdI jgq ivwc mnuwKI kdrF-kImqF iks hwd qwk inwGr geIaF hn ies df pRgtfvf cIQVy hoeI soc vjoN dyKo ikvyN kvI bYNs krdf hY:
eys ngr cIN gujLrn nfloN bfhroN gujLrn cMgf,
mihmfnF dI iBxk pYNidaF Gr dy rihx Gry nf.awj bMdf afpxy aiDkfrF dI pRfpqI krn leI jUJ mrnf psMd krdf hY. pr aiDkfrF dy nfl nfl bMdy dy kuJ PrjL jF kuJ krqv vI huMdy hn. kvI hrBjn isMG PrjF aqy aiDkfrF leI smfn soc-ivcfr krn leI pRyrdf hY:
kfhdI AusdI mrdm hsqI? kfhdf Ausdf ijAuxf?
PrjLF leI nf jIvy ijhVf, hwkIN jUJ mry nf.pr bMdf qF afKr bMdf hI hY, rwb jF dyvqf nhIN. AusnUM afpxI akl shfry kIqf hoieaf Auwdm, inrMqr Auprflf, imhnq aqy ivAuNqbMdIaF Auqy hI mfx hY. Auh afpxI sPLlqf df ishrf afpxy isr hI lYxf psMd krdf hY pr afpxI sfrI koisLsL bfad hoeI asPLlqf qy guwsy igly Aus dfqfr qy krdf hY. Auh mflk dI imhr df sLukrfnf nhIN krdf:
afpxy Auwdm, imhnq igwx igwx, gfiPl igly gujLfry,
dfqy dy dfqfr-krm qy Borf gLOr kry nf.pr kvI ies aslIaq qoN cMgI qrHF jfxUM hY ik Kudf dI rihmq qoN ibnF jIvn ivwc kuJ vI hfisl nhIN huMdf. nHyrIaF aqy qUPLfnF smyN ies sMsfr sfgr qoN Aus mOlf dI imhr ibnF pfr lwgxf asMBv hY:
PfQf idl ivprIq mhOlIN nHyrIaF JwKV Juwly,
mOlf! qYNzI rihmq ibn ieh Bvjl jfx qry nf.ies sMgRih df nF kvI ny mwtI dI zlI bVf hI BfvpUrq aqy sMkyqk rwiKaf hY. afpxI dUsrI gLjLl dy pihly isLar ivwc Auh spsLt krdf hY ik ikvyN iksfn ny afpxI kIqI hoeI imhnq df jnfjLf inkldf vyiKaf hY. Aus vyiKaf ik vrHy Br dI kmfeI qy ikvyN gVymfr hoeI aqy nfl hI Aus ieh vI vyiKaf ik mMzIaF ivwc Aus nUM ikvyN luwitaf jFdf hY. pr Auh jfxdf hY ik hfrF pfsoN zr ky hfr nUM tflxf asMBv hY. ijvyN ijvyN lotU ivrqI vfly, isdkvfnF dy hwkF Auqy, zfkf mfrI jfxgy iqvyN iqvyN hI isdkvfn sfx Auqy cVHI jfxgy aqy mukfblf krn leI AuhnF dI Dfr iqwKI huMdI jfvygI. ijhVf afpxI kwC ivc afpxf kPLx lY ky quwr pvy Aus qoN qF mOq vI GbrfAuNdI hY. ibnF pYr puwitaf Blf afs nUM ikvyN Pwl lgygf? qfhIAuN qF kvI bYNs afKdf hY:
hfrF sfhvyN hoxoN ijhVy hfrdy rhy,
AuhnF isroN dwso kdoN hfr ey tlI?
Auhdy sfhvyN hoxo Xfro mOq vI jcy,
kPn ey kwCy jIhdy sIs ey qlI.
sfx Auqy cVHI jfxf hwkI isdk ny,
BfvyN vfr hoeI jfx Auwpro-QlI.
sfry mIl pwQrF ny dyxf ieh sMkyq,
ibnf pYr puwty kdy afs nf PlI.klH hI pMjfb qoN afey bMqf qy rlI vI pihlF vfly nf idsy. bVf aMqr vyiKaf Aus AuhnF ivwc. aMqm isLar ivwc kvI afAux vfly nUM qfkId krdf hY ik afAuNdf hoieaf Auh bMbI vfly Kyq ivwcoN iewk imwtI dI zlI jLrUr hI lY ky afvy:
aONdf hoieaf ho ky afvIN bMbI vfly Kyq,
BuwlIN n ilafAuxI iewk imwtI dI zlI.kvI nUM afpxI jnm BUmI dI imwtI nfl aMqF df moh hY. hr prvfsI dI pihlI jF dUjI pIVHI nUM qF jLrUr hI hY. iewk qrHF df BU-hyrvf jF afpxI imwtI nfl ipafr. dUjf iesnUM iewk hor ZMg nfl vI ilaf jf skdf hY. mnuwK imwtI dI zlI hI qF hY. pr ieh hux kfdr dy hwQ ivwc hY ik AusdI imhr sdkf ies imwtI dI zlI ny KMz Bfv guV dI BylI bxnf hY jF ies ny imwtI dI zlI hI rihxf hY jF iPr ibwK bxnf hY. pusqk df nF bVf hI ipafrf, sMkyqk aqy jfiejL hY.
hwQly mMqv leI, nf qF kivqf sbMDI hI aqy nf hI gLjLl sbMDI hI bhuqf ivsQfr ivwc jfx dI guMjfiesL hY. gLjLl dy rUpk pwK nUM nhIN CyVFgf. sMKyp rUp ivwc gLjLl, PfrsI, vloN AurdU, iPr AurdU vloN Bfrq dIaF ielfkfeI bolIaF rfhIN huMdI hoeI pMjfbI ivwc vI af pRvysL hoeI hY. gLjLl ny mihbUb nfl vI gwlF kIqIaF aqy mihbUb dI suMdrqf df vI ibafn kIqf. iPr ihjr, ivsfl, mihbUb dIaF vDIkIaF aqy byvPLfeIaF df roxf roNidaF, ihrnOty vloN isLkfrI qoN jfn bcfAux leI kUk mfrn qwk apVidaF: gLjLl dy afsLkfnf, irMdfnF aqy sUPIafnf, iqMnF hI rMgF ny afpxy klfvy ivwc sMsfr dy sfry hI duwK-drd aqy pIVF nUM vI lY ilaf. awj dy dOr ivwc gLjLl dy Gyry ivwc nvyN dOr dIaF nvIaF socF, nvyN qjrby, nvIN nroeI sUJ-bUJ, nvyN lihjLy, nvIN sLbdfvlI, nvyN ibMb, nvyN nvyN alMkfr, nvyN ivcfr, nvIaF qwlKIaF aqyN pRgtfa dy nvyN icMnHfqmk ZMgF ny pYr psfrny afrMB idwqy hn.
awj dI kivqf/gLjLl ny nvyN aihsfs, sMvydnf, cyqnf aqy ivvyk nUM kfiem rwKidaF rvfieqI irsLiqaF nUM ieklvFJy krky jF purfxy irsLiqaF df iqafg krky, nvyN irsLqy joVn df hIaf kridaF, afpxy ivisLaF df Gyrf vDfieaf hY.
kvI hrBjn isMG bYNs dI gLjLl ny jIvn dy sfry hI sQfeI aihsfsF ijvyN ik duwK-drd, qVp, kurlfht, ivafkulqf, duibDf, eIrKf, muskRfht, nPLrq, jln, judfeI-lgfAu, sLFqI, blIdfn, Audfrqf, kurbfnI, afsLf-inrfsLf afid nUM afpxI ilKx pRikiraf ivwc smyitaf hY. AusdI pkV ivwc mnuwK: ivcfrf mnuwK aqy Ausdf sfrf psfr afAuNdf hY. Auh mfnvI kdrF kImqF df hfmI hY. muwK qOr qy Auh dfrsLink ivcfr Dfrf nfl Auqpoq hY. ivcfr nUM awgy qorn leI iPlfsPLI jF drsLn sLfsqr sbMDI iewk do gwlF krnIaF bxdIaF hn. pihlI gwl qF ieh hY ik aMgryjI df sLbd Philosophy= Philos+Sophia qoN bixaf hY ijsdf Bfv-arQ hY: isafxp leI ipafr. pMjfbI ivwc iesnUM drsLn-sLfsqr df nF idwqf igaf hY. vwK vwK ivdvfn drsLn sMbMDI vwK vwK ivcfr rwKdy hn. kYNt (Kant) drsLn nuM smJ sbMDI ivigafn aqy pVcol dwsdf hY jd ik issro (Cicero) drsLn-sLfsqr nUM sB klfvF dI mF afKdf hY. ryamMz (Raymond) anusfr: drsLn-sLfsqr ivsLysL qwQF ipwCy lukI hoeI sfDfrx sicafeI nUM lwBx aqy idRsLtmfx ipwCoN vwDdI aslIaq nUM vyKx df sdIvI Xqn hY.
asIN smJdy hF ik drsLx-sLfsqr iewk jIAuNdI-jfgdI aijhI sLkqI hY ijhVI jIvn jIAux dI ivDI aqy ivhfr dI insLfndyhI kridaF sicafeI aqy aslIaq dI Koj leI pRyrdI hY. kvI hrBjn isMG bYNs mfnv nUM, AusdIaF afpxIaF sfrIaF kmjLorIaF dy rU-b-rU kridaF JMJoVdf hY. cyqMn krdf hY. jgfAuNdf hY aqy aslIaq dI Bfl krn leI shfiek bxidaF, afpxy isLarF ivwc nIqI-bcn pysL kridaF ivsLysL qwQF ipwCy luwkI hoeI sfDfrx sicafeI nUM lBx df Xqn krdf hY:
QoVHf bhuq vI jwg dy pwly, huMdf jy aKlfk,
ipwT qy Bwulky vfr nf krdf , swc qoN kfdHf prdf.
aqy
idn-Br rsqf hr mMijLl df sB nUM dwsdf iPiraf,
sLfmIN Builaf afpxy Gr df! swc qoN kfdHf prdf.pr bolx dI ruwqy hI lokIN suwqy pey ny ikAuNik Auh inwj-suafrQ Bfv afpxIaF grjLF dy isLkfr hoeI bYTy hn:
cuwp ny bolx ruwqy lok!
iPrdy gLrjL-ivguwqy lok!
pihrydfrI PrjL ijnHF df,
lMmIaF qfxI suwqy lok.
dyKo! lPjLI pOVIaF lf lf,
cVH rHey aMbr Auqy lok.
cfnxIaF nUM hyT ivCf ky,
nyrHy EV ky suwqy lok.qF hI qF Auh cfhuMdf hY:
suwiqaF qfeIN KUB JMjoV,
jfgidaF nUM hor jgf.kivqf leI loVINdI hY: pRiqBf vI, sUJ vI, idwl vI aqy idwl ivwc drd dy aihsfs nUM mihsUs krn dI isLwdqI AumMg vI. rUp dyx leI, ivDf dI rUpk loV dI aQfh-smJ vI byhwd jLrUrI hY. ies sMgRih dy muwK bMd ivwc zf: afqm hmrfhI ny kivqf dI afmd aqy kivqf leI pRXqn df QoVf ijhf ijLkr kIqf hY. asIN zf: afqm hmrfhI dy ies kQn nfl sO PI sdI sihmq hF ik afmdI jF Kuwd-rO sfihq pRikrqI df ikRsLmf hY aqy afvurdI jF pRXqnI sfihq mnuwKI hunrmMdI df. pr asIN ies qoN vI iewk kdm hor agHF pwutidaF kihxf cfhuMdy hF ik surmy qF sfry hI pf skdy hn pr surmy nUM mtkfAux dI vI afpxI QF hY. dUjI gwl: kI ivcfr pihlF pYdf huMdf hY ik ivcfr df rUp. sfzI jfcy hr hflq ivwc ivcfr pihlF Aupjdf hY. ies ivcfr df rUp mgroN hI bxdf hY. kivqf prmfqmf/kudrq dI dyx hY. afmd qoN ibnF kivqf quwk-bMdI qF ho skdI hY pr sLfied shI arQF ivwc kivqf nhIN.
kvI poQIaF pVHn vfilaF dy ivruwD nhIN hY pr iewk KLl smJfAuNdf njLr afAuNdf hY ik inrIaF poQIaF vfcx nfl pwly kI pvygf jykr ijLMdgI dy arQ hI smJ nf lwgy qF. jykr koeI awj nUM hI nf sMBfl/suafr sky qF BivK, klH AusnUM kI suxygf? jykr koeI afpxy ivrsy dI sMBfl leI hI cyqMn nhIN qF AusdI afpxI pihcfx ikwDr jfvygI? kvI df qVp-meI swc, socx leI mjLbUr krdf hY:
nwk-bulH cfVdY jo mF dy bolF qy,
Auhdy kol ikwdF koeI afpxf bvHy.
afpxI pCfx Auhdy kol kI rhU?
ivrsy dI gwl qy jo lwgy nf lvy.lokF nUM mwqF dyx vfilaF df hfl vyKo:
CfvF qoN dIvflIey ny Kud bfby boVH,
ikwQy koeI jfvy? ikwQy Duwp qoN bvHy.
cuwp cMgI jdoN imly cuwp coN koeI hwl,
luwtI jf rHeI cuwp! dso cuwp kI rvHy?hrBjn isMG bYNs kudrq/dfqfr vloN vrosfieaf pRiqBf vflf kvI hY. AusdI gLjLl dy isLar sux/pVH ky Aus Auqy afmd/nfjLl hoeI gwl/ivcfr, nIqI-bcn df rUp Dfrn leI llfieq, Aus vloN vrqI geI suMdr qrqIb aqy hunrmMdI dy kmfl sdkf, sroqy/pfTk dy Duwr aMdr lih jFdI hY. idwl-idmfg brfbr brfbr koihaf-tuMibaF jFdf hY. afpxI sqvIN gLjLl ivwc jgqy qy Bgqy dI hfr nUM sMkyqk jLubfn ivwc pysL kridaF Auh mMijLl qy puwjx dI juwgq dwsdf hY:
jwg dy jLulm-ajLfb qy kuJ nf smJy mYN,
afpxf hI koeI buwkl vVky mfr igaf.jIx nUM qF psLU-Zor gvfr ikvyN nf ikvyN BtkidaF, roNidaF kurlFidaF gujLfr hI lYNdy ny:
jfvy gujLr hXfqI AuNj qy BtkidaF,
imhr kry qF iewko njLry qfr gieaf.dUijaF nUM mqF dyx vfly df ikrdfr vyKx-Xog hY:
mMidr bih ky Dur dI ihkmq dsdf sI,
rfq peI qy kihMdy cor-bjLfr gieaf.BfvyN jgqf ijwqy jF Bgqf hfry pr ipafr ivwc ijwq qF Ausy dI hI huMdI hY ijhVf hfr jfvy jF hfrn leI iqafr rhyy:
kOx suJfvy gfiPLl nUM? smJfvy kI?
ipafr c Auh hI ijwiqaf, ijhVf hfr gieaf.smF ivcfrn qy smyN dI kdr krn nfl mMijLl qy puwjx dy sMkyq iml jFdy hn. hfrdf qF AuhI hY ijhVf ZyrI hI Zfh lvy:
hr musLikl coN mMijLl df sMkyq imly,
vyly isr jo afpxf vkq ivcfr gieaf.
bfhr dI qF ikhVI gwl ey! Xfr imry,
hfr gieaf jo afpxy aMdroN hfr gieaf.ieMJ hI kvI, afpxI iewk pMnf bqflI (42) Auqy drj gLjLl ivwc ilwKdf hY ik ijhVf bMdf kyvl afpxy leI hI ijAuNdf hY Ausny Blf dunIaF leI kI krnf hY. ieh nIqI bcn hn, ivcfr hn, pRyrnf hn, suJf hn. jykr ies gLjLl dy isarF ivwc drsfey ivcfrF nUM kvI kivqf dI QF vfrqk ivwc dyx dI koisLsL krdf qF inscY hI anrQ ho jfxf sI aqy idwl-idmfg nUM sLbdF dy jfdU ny sLfied kIl hI nhIN sI skxf. ieho hI sPLlqf hY iksy kivqf dI, gLjLl dI. hwdF, hoNdF, kfly, kwky, aqy goiraF dI jVq isLarF ivwc vyKx-mfnx Xog hY. iewk vI sLbd iksy hor sLbd nfl bdilaf nhIN jf skdf:
mqlf hY:
hwdF, hoNdF vfly sB lfcfr idsy.
jIvn vfly jIvn ivc sfcfr idsy.kOx prfieaf? ikhVf Aus leI Kfs irhf?
dusLmn ivwc vI ijsnUM afpxf Xfr idsy.kfly, kwky, goirAuN Auwcf AuwiTaf jF,
dUroN, nyiVAuN hr koeI irsLqydfr idsy.dunIaF leI Aus ijAuxf kI? qy krnf kI?
pl pl ijs nUM afpxf hI prvfr idsy.ijLMdgI qoN Prfr hox vflf Blf ijLMdgI df kI sMvfrU?
dso! Aus qoN ikhVI afs dI afs bxy?
ijLMdgI qoN hI ijhVf sfPL Prfr idsy.
aqy:
drd nhIN, aihsfs nhIN, koeI sLOk nhIN,
aYsy moV qy, ijLMdgI ikAuN nf Bfr idsy?AusnUM sLbdF dI vrqoN df ZMg bKUbI afAuNdf hY. Aus pfs sLbdF dy BMzfrF dy BMzfr hn. Auh sLbdF dI dOlq nfl mflf-mfl hY. AusdI gLjLl ivwc vriqaf hr iewk sLbd ngInf hY. koeI vI ngInf kwiZaF gLjLl df jnfjLf inkl jfvygf. Auh afpxy BfvF dI aiBivakqI leI sLbdF nUM qrqIb hI aijhI idMdf hY ik rhy rwb df nF:
kwK nf rwKy qF kwK bcdf,
jLrdfrF kI iesLk kmfxy?
icQVIN, gudVIN afs psIjy,
mfn dy pfqr bnx inmfxy.aqy Auh zflr, pONzF ipwCy Btkx vfilaF nUM cyqMn krnf afpxf Drm smJidaF hokf idMdf hY:
drd, aihsfs qy jLOk sMBflo,
zflr, pONz qf afxy-jfxy.pr awj qF:
ruwqF, mOsm, gey gvfcy,
kOx AupfvIN! cmn bcfxy.ieh vI qF iksmq df cwkr hI smJo ik BgqI krn vflI mflf/qsbIa dI QF isrHfxy qlvfr afx itkI:
gridsL sI! jo qsbIa cuwk ky,
Dr geI ey qlvfr srHfxy!XfrF, bylIaF-imwqrF df pqf qF aOKy vyly hI lwgdf hY. aijhy dosq iks kMm ijhVy BIV smyN muK moV jfx:
ikhVy kMm AuhnF dI XfrI?
BIV smyN jo pfAux khfxy.kvI hrBjn isMG bYNs ny ijvyN ik pihlF vI drsfieaf igaf hY gLjLl dy jwdI suBf nUM bhuq cMgI qrHF smiJaf hY. pr kvI dI vwzI KUbI ieh hY ik Ausny prMprfvfdI, rvfieqI aMdfjLy ibafn qoN agHF vwDidaF ibafn kIqy jfx vfly ivisLaF ivwc iBMnqf vI ilaFdI aqy mnuwKI jIvn nuM Auwcf, suwcf, swcf, sihj aqy sMXmIN bnfAux dI vI koisLsL kIqI. Aus vloN vrqINdI sLbdfvlI inrol pMjfbI qF hY hI pr iesdy nfl hI Ausny ihMdI, sMsikRq, AurdU, PfrsI qy aMgryjLI dy aijhy sLbdF nUM ijhVy ik pMjfbI suBf dy anukUl jF myc dy hn, vI vrqy. Ausny pMjfbI gLjLl nUM afpxy ZMg nfl iewk afDuink rUp idwqf hY.
ieh dunIaF do DfrI hY, by-mrwvq hY, doglI hY. pr kvI afpxy idwl nUM smJfAuNdF hY ik Aus leI ros krnf jfiejL nhIN. ikAuNik ieh qF muwZ-kdIm qoN hI huMdf af irhF hY ik zfZy df sdf hI sqIN vIhIN sO hI huMdf hY. ieh qy dunIaF df dsqUr hI hY ik ijAuNidaF koeI nhIN puwCdf pr mrn qy lfsLF nUM isLMgfiraF jFdf hY. iPr isLkvf krn df kI lfB:
qk-qk mOsm grd-gubfrI, kr nf isLkvy-ros idlf.
gMDilaF jy neIN gwl inKfrI, kr nf isLkvy-ros idlf.
zfhZy nUM jo vl ky imldy, GUrIaF nUM vI krn slfmF,
gOlx nf jy arjL gujLfrI, kr nf isLkvy-ros idlf.
ijAuNdy jIa dI gwl nf gOlI, by-ruKIaF df ijAux hMZfieaf,
aMiqm vyly lfsL isLMgfrI, kr nf isLkvy-ros idlf.kvI afpxIaF gLjLlF ivwc BfsLfeI inafrfpx qF ivKfAuNdf hI hY pr iesdy nfl hI Auh bhuq hI sfrQk sLbdF dI vrqoN kridaF smfkflI sMgqIaF aqy ivsMgqIaF nUM qkVI ivwc brfbr qolidaF bVy hI qro-qfjLf ivaMg vI krdf hY aqy ivaMg kridaF keI suafl vI AuTf jFdf hY:
* ikhVf pfp kmfieaf iesLk ivguwqI ny,
kr geI jykr cfk hvfly afpxf afp.* ikhVf ksUr hoieaf?
ienf ju dUr hoieaf.* jwg qoN prdf, Gr qoN prdf, swc qoN kfhdf prdf?
irsLqf awj df kyvl jLr df, swc qoN kfhdf prdf?vYrI qoN qF bicaf jf skdf hY pr XfrF qoN imlI mOq qF iksmq vfilaF nUM hI imldI hY:
afKo mOq mubfrk mYNnUM, Xfr dy hwQIN miraf,
dusLmn huMdf, nHeIN sI mrdf, swc qoN kfdHf prdf?ieho hI nhIN Auh rvfieqI imlx-imlfAux vfly snmfnF qoN vI kMnI kqrfAuNdf hY ijnHF snmfnF ipwCy KuwdgrjIaF hn jF suafrQ luky hoey hn. AusnUM qF ieho hI iqRpqI bVI hY ik jykr iksy pfisAuN iewk muskfn ijhI jF kOmI snmfn imly qF. AuNJ srkfrI jF gLYr-srkfrI ienfmf-snmfnF ivwc rwiKaf hI kI hY? iewk lyKk df snmfn qF Ausdy pfTk dy do bol hI kr idMdy hn aqy pfTkF jF sroiqaF dI hfmI BrI muskfn qoN lyKk kurbfn hoxf loVdf hY:
swjxF! kOmI mfn ijhf snmfn nhIN,
dunIaF Br ivc vyKy ny snmfn bVy.ikwQoN Auh muskfn ijhf snmfn imly,
jwg ny idwqy mqlb dy snmfn bVy.Auh pMjfb dI DrqI dI KusLbU sFBI pwCm ivwc jf ky vwisaf hox kfrn dohF hI QFvF dy pirvysL qoN pRBfivq hY. ies leI ijwQy Aus ny mnuwK dy inwjqwv nfl sbMDq mfnisk pwDr nUM vwK vwK rUpF ivwc lY ky ivkfs leI krmbwD hox leI pRyrnf idwqI hY Ausdy nfl hI Ausny afpxy dys aqy pRdys dy pirvysL nfl sbMDq mnuwKI qkdIrF df vrnx vI kIqf hY. Ausny afpxI ivrfsq nUM axgOilaF nhIN kIqf. prdys ivwc rihMidaF vI Ausny afpxI jMmx BOieM dI imwtI dI KusLbU nUM nhIN Bulfieaf. pMjfb ivwc vfpry duKFq qoN koeI vI pMjfbI ihrdf bwc nf swikaf. pMjfb dI qRfsdI ny kvI nUM vI JMJoV ky rwK idwqf. AusnUM vI ajokI iswK lIzrisLwp dy koJHy ikrdfr qoN inrfsLf dI hwd qwk duwK puwijaf aqy Auh kUk AuwiTaf:
sFJIvfl sdfiex vflI, kOm myrI df hfl nf puwCo,
afgU bgly, rfKy, igrJF, munisP kMnI pf ky iliKaf.pr iewQy qF afvf hI AUiqaf hoieaf hY. lok rfj kyvl nfairaF ivwc hI hY. nf hI koeI hwkF leI hI gMBIr hY aqy nf hI koeI krqwvF bfry hI jfgrUk:
lok rfj afieaf! lY ky nfairaF df rfj.
nfairaF ny idwqf awgoN lfiraF df rfj.pMj-swq twbrF df sfijsLF df gyV,
ies nUM DumfeI jFdy sfiraF df rfj.rihbrF dI afs kI, ttihxf-dOr qoN,
pFDI cfhuMdy riv, cMn qfiraF df rfj.awj siBaqf issk issk ky vYx pf rhI hY. gOrvqf dy nksL gvfc cuwky ny. awj qF DIaF BYxF GrF ivwc vI surwiKaq nhIN, KyqF nUM Bwqf lY ky jfvx dI qF gwl hI bhuq dUr hY:
drd, aihsfs gvfcy aYsy! ikDry njLr n afey iPr,
ZUMZy sLihr, muhwly, glIaF, dysL-dysLMqr gfhy, rfm.bhu nwcIaF mwisaflIaF rfqF! jugnUaF JuMmr pfey KUb,
jd pMuinafly aMbrIN lwgy, cMn, isqfry, Pfhy rfm.awj dy dOr c DIaF BYxF Gr ivwc jy mihPUjL nhIN,
kIkx inklx Bwqy lY ky, iksrF jfx kpfhy rfmrfm-rfj ny gBrU ho ky jo jo cMn cVfey hYn,
dyx gvfhI nihrF, pulIaF, moGy qy rjbfhy rfm.iPr vI kvI hrBjn isMG bYNs afs df pwlf nhIN Cwzxf cfhuMdf:
sfzy cmnI vI qy afAuxI iewk idn Pyr bhfr,
eydF hI qy rihxy nHeI, ieh mOsm sdf Krfb.AusdIaF gLjLlF dy AuNJ qF sfry hI sLyar iewk qoN iewk vwD ky hn aqy rUh krdI hY ik afpDy snmuwK hfjLr krdf jfvF aqy ieh islslf bMd hI nf hovy. mYN ies gwl qoN vI avyslf nhIN ik quhfzy hwQF ivwc Ausdy kfiv jgq dy kuJ coxvyN PuwlF df kyvl iewk sohxf ijhf guldwsqf hI pysL krnf sI pr mYN qF axBol hI Ausdf sfrf kfivk bfg hI afpdy hvfly kr bYTf hF. pr pqf nhIN mYNnUM ieMJ Bfsdf hY ik ieMJ krnf afp nfl jF kvI bYNs nfl koeI vfDf vI nhIN aqy nf hI by-loVf vI. ieh sB jLrUrI sI.
sO hwQ rwsf isry qy gMZ. kvI hrBjn isMG bYNs gLjLl kihx ivwc muhfrq rwKdf hY. bVy hI sohxy aqy BFq BFq dy kfPLIey aqy rdIPL vrqdf hY. ibMb jF sMkyqk icMnH vrqx ivwc vI mfhr hY. Ausdy isLarF ivwc sMXm, sUJ qy slIkf dI iqkox afpxI crm sImf qy hY. gLjLl dI ivDf dy jLfbqy df pUrI qrHF pfbMd rihMidaF Auh afpxy ivcfrF dI aiBivakqI krn ivwc sPLl irhf hY. Ausdy vrqINdy sLbd DumflF pfAuNdy njLr afAuNdy hn. AuNJ kvI nUM bhuq sfrIaF BfsLfvF dI soJI hY aqy Auh sihj suBf hI bhuq sfry aijhy aOKy sLbdF dI vI vrqoN kr jFdf hY ijhnF dy arQ sfDfrn pfTk dI smJ qoN bfhry hn. pr kvI afpxy ies vrqfry nUM ieMJ inafie-kfrI sfbq krdf hY ik afpxI mF bolI pMjfbI dy sLbd BMzfry nUM amIr qoN amIr bnfAuxf hr klmkfr df PrjL bxdf hY qy hr ilKfrI nUM cfhIdf hY ik Auh afpxI mF bolI pMjfbI dy suBf dy sLbd, dUjIaF bolIaF, ijvyN ik ihMdI, sMsikRq, AurdU, PfrsI afid dy sLbd afpxIaF rcnfvF ivwc vrqy qy iesdy sLbd BMzfr nUM ivkisq kry. pr ies gwloN vI kvI DMnvfd df pfqr hY ik afpxI hr iewk gLjLl ivwc vrqy gey kuJ ku aOKy sLbdF dy arQ vI Ausny hr iewk gLjLl dy nflo nfl hI dy idwqy hn. ieMJ pfTkF leI gLjLlF dy isLar smJx df kMm suKflf ho jfdf hY.
mfnvI kdrF kImqF dI rwKvflI df bIVf cuwky kvI dIaF gLjLlF rUhF nUM tuMbidaF hoieaF aiDafqmk pwDr vlF pYNzf mfrdIaF njLr afAuNdIaF hn. sfzI jfcy iesL gLjLl sMgRih df krqf kvI hrBjn isMG bYNs iewk dfrsLink kvI vjoN afpxI Cfp lgfAuNdf njLr af irhf hYY. ies sMgRih ivwc drj gLjLlF iewk nvIn qy afDuink dOr df afrMB krdIaF icMqn, nIqI-sMdysL, mfnvqf, suihrdqf, dlyrI, sjgqf aqy mOilkqf dIaF suMdr imsflF hn. kvI iewk sPLl gLjLl-iswD hI nhIN sgoN gLjLl-sfDk vI hY. kvI ies sfrQk sMgRih leI mubfrkbfd df hwkdfr hY.
********
![]()
e-mail:
ilKfrI
Likhari
likhari2001@yahoo.co.uk
© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2003