brqfnvIN
pMjfbI khfxI aqy iesqrIqv |
rqn rIhl |
brqfnvIN pMjfbI
khfxI aqy iesqrIqv rqn rIhl brqfnvIN
pMjfbI khfxI dy mulFkx krn qoN pihlF ieh jfx lYxf jrUrI
hY ik khfxIkfr ikho ijhIaF ivlfsmeI prsiQwqIaF ivwc afpxf
jIvn jI rhy hn ? ikho ijhy asr-aMdfjL hoey hn ? BfvyN Auh
ivksq dysL ivwc rihMdy hn . pUMjIvfdI inXfm dI Cwqr
Cfieaf hyT pl rhy hn . kfnUMn aqy hukm dI pflxf krn vfly
pRbMD dy anukUlx ho cuwky hn . aMgryjLI aqy bhu-BfsLI,
bhu-nslI, bhu-DrmI aqy vwKo vwKry swiBafcfrF vfly gxqMqr
mulk ivwc rihMdy hn . afDuink smfj aqy afDuink sMnqkfrI
dysL dy vfisLMdy hn ijwQy afrQkqf df koeI mslf drpysL
nhIN hY . nvIaF shUlqF nUM pRfpq krn df koeI durboDqf
nhIN hY pr iPr vI Auh pMjfbIaq nUM afpxIaF rcnfvF ivwc QF
QF vrnx krdy hn . pMjfbI swiBafcfr, pMjfbI smfj aqy
pMjfbI pirvfrk ZFcy dy afdrsL ivwc Audfr ivcfrDfrf dy
nvInIkrn leI bcnvwD hn . dUjy sLbdF ivwc Auh pMjfbI
swiBafcfr ivwc pMCmI swiBaqf dI sMXukqf nfl pMjfbI smfj
aqy pMjfbI iesqrIqv df ivsLvIkrn vwl ruwcq hoey hoey hn .
ienHF ivcfrF df ivvycn smyN aqy siQwqI anukUl kridaF
khfxIaF df ivsLf-vsqU, rUp-pRbMD, BfsLf aqy kQfrs,
vfrqflfp aqy pfqr AusfrI dy nfl nfl iesqrIqv Audfr cyqnf
df mImFsf vI krnf hY . ivsLf-vsqU
aqy rUp-pRbMD jLKmIN
idl khfxI iqVk rhy KLUn dy irsLiqaF dI murMmq krn
df afhr krdI hY . khfxI dI pfqr mF, ijsdf sMkyqk nfm hI
mmqf hY . Auh afpxI DI rItf dy ivdroh kfrn sfrI rfq afpxy
aqIq bfry hI socdI rhI . svyry nfsLqy dy myj Aupr bYTIaF
mfvF DIaF dI rfq dI siQwqI nUM smqul kridaF khfxI rfhIN
mF-DI df sMvfd rcf ky ivdroh vflI siQwqI df hwl bVy
klfqmk ZMg nfl kIqf igaf hY . khfxI Gr ivwc hI vfprdI hY
aqy smyN dI eykqf BMg nhIN huMdI . kQf-rs lgfqfr siQr
rihMdf hY . stUipwz khfxI aglI pIVHI dy
iqVkdy irsLiqaF dy kfrnF nUM drsfAuNdI hoeI AunHF dy hwl
lwBx leI XqnsLIl hY . khfxI skUl dy dPqr df vfqfvrx
drsfAuNdI qurdI hY . ijwQy iewk eysLIan aiDafpk aglI
pIVHI dy ividafrQIaF nUM pMjfbI pVHfAudf hY . ividafrQI
pMjfbI pVHn dI vjfey afpxy aiDafpk koloN pUrbI ivvfhk
pRbMDF bfry svfl puwCdy hn . aiDafpk rivMdr sLrmf smfjk
rIqF irvfjLF dI ivlwKxqf dy hiQafr nfl ividafrQIaF nUM
sPl ivafh dy pRbMD nUM jd smJfAuNx lwgdf hY qF iewk
ividafrQI AusnUM kihMdf hY ik qusIN stUipwz
ho . qusIN Au-wnIvIN sdI dy lok ho . ieh sux ky aiDafpk
inruwqr ho jFdf hY . ividafrQIaF dI jmfq df smF Kqm huMdf
hY qF Auh iewklf rih jFdf socdf hY ik Auh iblkul hI
stUipwz hY . jd Auh afpxy ivcfr afpxy ividafrQIaF nUM
smJfAux ivwc nfkfm irhf afpxy afp nUM iewklf mihsUs krdf
hoieaf afpxy aqIq ivwc hMZfey swiBafcfr df jLfiejf krn
lwg pYNdf hY qF pRvfsIaF dI mfnisk avsQf dI durdsLf nUM
ibafndI ieh khfxI aglI pIVHI dy BivwK dI qrfsdI nUM
icqrdI iewk ivcfrDfrf dI pkV ivwc hI rihMdI hY . Auh
socdf hY ik BfrqI lokF dI aglI pIVHI dy pUrvjF dy Drm
pRqI sfry ivsLvfsL AunHf dy idlF ivwcoN iblkul inkl cuwky
hn aqy AunHF dy swiBafcfr nfl AunHF df lgfE rqf Br vI
nhIN rih igaf . khfxI ivwc kQfrs brfbr bixaf rihx krky
khfxI pfTkF dy mn nUM bhuq BfAudI hY . ijwqI
hoeI hfr khfxI ivwc iewk pRvfsI kfnUMn dI byvsI
kfrn afpxI GrvflI nUM vlYq nhIN swd sikaf pr jd GrvflI
nUM vlYq swdx dy sMbMD bxdy hn qF Bfrq ivwc bYTI AusdI
pqnI iewkilaF rihx nUM hI qrjIh idMdI hY . AusdI GrvflI
nUM ies gwl df rMj rihMdf hY ik Ausny bwicaF dy BivwK
bxfAuNx vfsqy ikAuN AusdI jobn avsQf vwl kdy vI Jfk ky
nhIN vyiKaf aqy hux buwZy bfry AusnUM afpxI pMjfbI
sMsikRqI nUM Cwz ky Auh kI Kwt lAUgI . ies khfxI df byvs
muwK pfqr pMjfbI swiBaqf dy hyrvy nUM idl ivwc vsfAuNdf
hY aqy AusdI GrvflI afpxy jobn avwsQf dy ieklfpy vfly rMj
nUM bVy ivaMgfqmk ZMg nfl jfhr krdI hY .. ieh khfxI
ivcfrDfirk khfxI hY aqy aOrq dy sbr aqy mnoBfvF df
ivsLlysLx krdI iewko smyN nf vfprdI hoeI vI kQfrs nhIN
guafAuNdI . iesy
sMdrB ivwc tuwty qfry khfxI nUM vI priKaF jf skdf
hY . ijs ivwc iewk ivgVy pRvfsI dI pMjfb ivwc rihMdI
aOrq, pRvfsI hoey afpxy pihly ipafr nfl acfnk imlxI smyN
afpxy pqI nUM sunyhf GldI hY ik Auh hux ipwCy dI KusLI
icMqf Gwt kry ikAuNik Ausdf Cotf puwqr cfcy nUM bfpU
kihxf iswK igaf hY . ieh khfxI pMjfb ivwc PYly vfqfvrxk
pRdUsLx nUM ibafndI hoeI bVI rOck khfxI hY ijhVI iewko hI
smy ivwc vfprdI hY . rUpI khfxI ivwc iewk
aOrq vlYq ivwc rihMdI hoeI vI pUrbI sMsikRqI nUM nhIN
iqafgdI aqy afpxy kuwKoN kuVIaF hI pYdf krn krky, Grvfly
vloN bhuq jlIl kIqy jfx krky Aus dI mOq ho jFdI hY .
AusdIaF DIaF bhuq sIsLIl aqy hoxhfr inkldI hY vwzI ho ky
ijhVI afpxy apfhj bfp dI bhuq syvf krdI hY . apfhj bfp jd
afpxy KusL-guafr juafeI koloN miTafeI df zwbf afpxI dohqI
dy jnm dIaF vDfeIaF vjoN PVdf hY qF Ausdy mn ivwc aOrqF
pwKIN siqkfr vwD jFdf hY . BfvyN ies khfxI ivwc sQfn dI
eykqf PlYsL bYk nfl ivKfeI geI hY pr smyN dI
eykqf, smfjk loVINdf ivsLf, swiBafcfrk ivhfr nUM bxfAuNdI
ieh khfxI kQfrs nUM afpxI lpyt ivwc rwKI iewk sPl khfxI
khI jf skdI hY . hAuky khfxI afpxy ivlwKx rUp
kfrn bhuq suhlfAuxXog hY . Bfrq PyrI qoN muiVaf pRvfsI
afpxy pihly ipafr nUM iml ky iPr sdf sdf leI ivXogI hox
dy pCqfvy kfrn idl nUM lwgy iPkrF dy Gux kfrn afpxI
GrvflI dy bulfieaF vI nhIN boldf . ieh khfxI mrd aOrq dI
afpsI vfrqflfp dI khfxI hY ijs ivwc aOrq Aus dy rog df
kfrn puwCdI hY aqy mrd afpxI suMn siQwqI ivwc hY . mrd dI
cuwp dy sfry kfrn vI aOrq dI vfrqflfp ivwcoN hI drsfey
gey hn . jd aOrq Ausdy kfrnF dI qih qwk apVdI hY qF mrd
nUM surq af jFdI hY ijvyN AusdI GrvflI ny AusdI duwKdI
nfVH Au-wpr hwQ rwK idwqf huMdf hY . surq sMBfldf hI Auh
hAukf Br ky afpxy pihly ipafr dy duKFq bfry ibafn krdf
Bfrq ivwc hr pfsy PYly irsLvq vrgy pRdUsLx vwl pfTkF nUM
iGRxfqmk siQwqI vwl lY jFdf hY . pRdUsLx
khfxI rfhIN pRvfsIaF df aglI pIVHI nfl sMvfd rcfieaf igaf
hY . khfxI dy pfqrF dI mfnisk avsQf aqy prsiQwqI sMbMDI
brfbr df vrnx kIqf imldf hY ijs nfl pfTk dy mn Au-wpr
khfxI df zUMGf aqy aimwt asr pYNdf hY . khfxI iewko sQfn,
iewko smyN iewk Gr ivwc vfprdI hY aqy nfl nfl bfhr bdl
rhy vfqfvrx df icqrx pfqrF dy mUMho vI huMdf hY . khfxI
dI muwK-pfqr anpVH mF, afpxy DI-puwq nUM pMjfbI swiBafcfr
bfry smJfAudI hY pr vlYq dI jMmI plI pIVHI Aus nUM
ivigafn bfry keI gwlF ds ky cfikRrqk krky afpxy mMqv nUM
pUrdy hn . BYx-Brf dy qrkvfdI sMvfd nfl ijhVf ivcfr pfTk
dy mn Au-wpr asr-aMdfjL huMdf hY Auh hY jo awj kwl muMzy
kuVIaF ivafh-sLfdIaF smyN smfjk pRdUsLx vDf rhy hn .
khfxI ivwc smfjk pRdUsLx, rfjnIqk pRdUsLx, Dfrmk pRdUsLx
aqy swiBafcfrk pRdUsLx dIaF aidwK prqF nUM AuKyV ky pfTkF
dy idl idmfg qwk phuMcfieaf hY . ies khfxI df ivsLf
swiBafcfrk hox krky ies dy prsfr dI smfj nUM bhuq jrUrq
hY . iesy krky hI isafxy aqy inafxy pfTk dovF leI ieh bVI
idlcspI vflf mslf hox krky ieh khfxI kQfrs pRDfn khfxI hY
. mlIn khfxI BfvyN Bfrq ivwcoN afeI pRoVH
aOrq jo afpxy cirwqr nUM kfiem rwKdI hoeI drsfeI geI hY
pr jd Ausdf Grvflf Aus Au-wpr sLwk krdf hY qF Grvfly
Au-pr bwJf hoieaf XkIn Ausdy svY-mfn nUM qVwk qoV idMdf
hY . khfxI vwKo vwKry asQfnF Au-wpr vfprdI hoeI vI afpxy
iewk ivcfr nUM lVHI ivwc proeI rwKdI hY . bhuqy ivcfrF
nUM iewko ivcfr nfl sMbMDq krn krky ieh khfxI ivcfrDfirk
khfxI hY ijhVI ivdvfnF leI qF ivcfr-pRfrQnF qF hY hI pr
ieh afm pfTk dy mn nUM vI afkrsLk hox krky kQfrs pRDfn
khfxI hY . loV
khfxI ivwc aOrq dIaF aMqrIv BfvnfvF dI bVy ivaMgfqmk ZMg
nfl pysLkfrI hoeI hY . mrd dy cirwqr nUM bVy hI klfqmk
qOr nfl pwkf kIqf hY . ieh iewk pirvfrk khfxI hY . ijs
ivwc lwgI Aumr dy iewk pRvfsI dI iekFq dsLf nUM drsfieaf
igaf hY ijhVf pirvfrk ijMmyvfrIaF nUM nijwT ky ivhlf
hoieaf hY aqy awj Auh Gr ivwc iewklf hY . ies iewkl ivwc
Auh mrd dIaF swB kfmk swDrF aqy BfvnfvF nUM bVy sLlIl
qrIky nfl ibafn krdf hY . pMjfbI smfj dy bMDnF ivwc hoey
ivafh kfrn BfvyN Auh vI iksy hor lVkI nfl idloN ipafr
krdf hY pr Auh afpxI GrvflI dIaF hvs pUrqIaF leI bVf
sucyq hY . iesy krky Auh afpxI kuVmxI dIaF njLrF ivwc
rVHjdf hY ijhVI afpxy Grvfly vloN asquMsLt hY, Auh Gr
ivwc iewklf rih jFdf hY qF Aus dI kuVmxI Aus nUM mrd dI
loV bfry Aus nUM smJfAudI hoeI tYlIPUn Au-wpr afpxI hvs
bfry icqfrdI hY . khfxI keI sQfnF Au-wpr vfprdI hY pr
ienHF sQfnF df qruwpx Gr nfl hI rihMdf hY . ies ivwc
vfprIaF vKo-vwK Gtnfvf muwK vfrdfq df hI ivsLlysLx krdIaF
hn . ijs krky pfTk df mn khfxI ivwc ieh pVHn leI KuwBf
rihMdf hY ik awgy kI hovygf ? irsLiqaF dI
sImF khfxI ivwc mrd aOrq dy vwK vwK suBfa dy asr
kfrn huMdy pirvfrk anjoV df Klfsf hY . ijLMdgI dI
Psl khfxI ivwc iewk pRvfsI afpxy bwicaF vrgy inwky
Brf Au-wpr KrcI afpxI vlYq dI hwz-BMnvIN kmfeI dy pRqIkRm
dI qrfsdI hY . inwkf Brf pMjfb ivwc huMdf hY . jd vwzf
Brf afpxy mn ivwc keI AumMgf lY ky AusnUM pMjfb ivwc imlx
jFdf hY qF Aus dy inwky Brf dI aqy AusdI bhU dI byruwKI
kfrn Aus dy mn nUM iewk Dwkf lwgdf hY . smfjk XQfrQ nUM
kfiem rwKx leI Auh afpxy mn nUM DIrj idMdf hY ik Aus ny
afpxy jIvn dI Psl dI ibjfeI qF TIk kIqI hY pr Aus koloN
jrUr koeI kmI rih geI hY . Auh ikhVI kmI rih geI hY ? ies
dI vjHf pfTk Ausdf pRvfs hI socdf smJdf hY . ieh khfxI
smfjk ivhfr dI vkflq krdI hY . vlYq ivwc iqVk rhy
irsLiqaF leI ies ivhfr dI iewk Kfs jrUrq hY . iesy krky
hI ieh khfxI keI QfvF Au-wpr vKo-vwKry simaF Au-wpr
vfprdI vI afpxf khfxI klf vflf aMsL nhIN guafAuNdI . mrdF
qoN Au-wpr Au-wTIaF aOrqF nUM mrdF dI shI pCfx krfAuNdI
khfxI hY dUsrI qIvIN . pUMjIvfdI dysL ivwc
rihMdy mrd aOrq afpxy rihx sihx dy imafr nUM Au-wcy krn
leI dovyN jIa bfhr kMm krn jFdy hn . mrd df Gr ivwc aOrqF
vfly rsoeI dy kMmF kfrF ivwc aqy bwicaF dI sFB sMBfl ivwc
shfieqf krnI, iewk bhuq mhwqv pUrn kfrj hY . khfxI ivwc
Grvfly dy nfl nfl pfTk dI vI Auqsukqf ieh bxI rihMdI hY
ik AusdI GrvflI Gr qoN bfhr dyr qwk ikAuN rihMdI hY ?
iesqrI sBf dI jd Ausdy afpxy Gr ivwc hI iewkqrqf huMdI hY
qF Auh afpxI GrvflI df ibafn sux ky acMBf rih jFdf hY .
AusnUM lwgdf hY ik Auh afpxy bwicaF dy kihx anusfr afpxy
mrdfvyN vqIry ivwc afpxI GrvflI nUM loV qoN vfDU KuwlH dy
ky bhuq nrm irhf hY . afpxI GrvflI dIaF gwlF qoN Aus nUM
ies qrHF lwgf ik Auh AusdI pqnI nhIN hY koeI dUsrI qIvIN
hY . ies khfxI dy ibRqFq ivwc acMBf hox krky pfTkF leI
bVI idlcsp khfxI hY . Prk khfxI ivwc vI acMBf
hI pRDfn rihMdf hY . BfvyN vlYq ivwc jfqIgq ivqkry sMbMDI
kfnUMn sKqI nfl lfgU hY pr afm qwbkf aiswDy qOr Aupr
jfqIaqf df isLkfr hY ijs df ivvycn Prk khfxI
ivwc bf-KUbI drsfieaf igaf hY . aOrq iewk pgVI vfly dI
vwKI ivwc ltkdI ikRpfn koloN zrdI hY jd ik AusnUM Kqrf
afpxI hI nsl dy mnuwK koloN huMdf hY . afpxy hI lokF qoN
luwt puwt hoeI aOrq mn nUM DIrj idMdI hY ik sLukr hY ieh
koeI myrf afpxf hI sI . khfxI bws qurn nfl sLurU huMdI hY
aqy bws df sPr mukx nfl hI ieh khfxI vI muwk jFdI hY . dfrl
amfn CyvyN dhfky dy muwZly dOr ivwc afey afvfsIaf
dI khfxI hY . khfxI ivwc XQfrQkqf hY . Aus smyN BfrqI aqy
pfksqfnIaF dy idlF ivwc bhuqf smfjk pfVF nhIN sI . Auh
iewkTy rihMdy iewkTy KFdy pINdy sn . hr Kyqr ivwc AunHF
dIaF gwlF sFJIaF huMdIaF sn . sfry afvfsI krfey Au-wpr hI
rihMdy sn . Kfs krky lMzn ivwc ieh hflq sI ik lok Au-wcy
Au-wcy PlYtF ivwc rihMdy sn . ieh khfxI PlYt qoN sLurU
huMdI smF pf ky afpo afpxy mkfnF ivwc rihx qwk PYlI hoeI
hY . prvyj hsn muwK pfqr krky AuBiraf hY . Auh bhuq
hwsmuwK aqy mwddgfr mnuwK hY . rsoeI ivwc dflF sbjIaF
bxfAux ivwc bVf kfrIgr hY . Auh rsoeI dy kMm kfr qd krdf
hY ik Auh aOrq Au-wpr inrBr nhIN hoxf cfhuMdf aqy Ausdy
inwky Brf anusfr iesy krky hI pVHI ilKI aOrq nfl Ausdf
juafnI vfry ivwc hoieaf ivafh qoV nf cVH sikaf . sfry
dosqF dy kihx anusfr Auh hor ivafh krvfAux leI rfjI ho
jFdf hY pr Aus dI Aumr awDI qoN Au-wpr gujLr cuwkI hY .
AusdI aOrq dy sMbMD iksy nOjuafn muMzy nfl ho jFdy hn .
rsLk krn vfly Aus nUM ies bfry igafn krfAuNdy hn qF Auh
AunHF nUM jvfb idMdf hY ik Gr ivwc koeI JgVf nhIN ies
krky swB dfrl amfn hY . ies qrHF Auh sfiraF nUM smyN smyN
nsIhq krqf hI irhf hY . nfvl numf ieh khfxI bhuq rOck hY
aqy pfTk leI awgy kI hovygf ? ieh socx leI mjLbUr krdI
rihMdI hY . vsIhq khfxI vI pirvfrk khfxI hY .
iewk pRvfsI afpxy vpfr nUM kfmXfb kr lYNdf hY . Aus dI mF
ijs df afpxf vpfr ieMzIaf ivwc sI Auh vyc vwt ky Aus dI
brfbr dI ihwsydfr bx jFdI hY . mF nUM tI bI dI ibmfrI lwg
jFdI hY . nUMh buwZI hoeI mF nUM sMBflx vloN nwk vwtdI hY
. puwq nUM afpxI GrvflI dI hF ivwc hF rlfAuxI pYNdI hY .
pRfeIvyt hostl ivwc mrn iknfry peI mF koloN Auh dsqKq
krvf ky sfrf vpfr afpxy nfm krn dy Xqn krdy hn . pr mF
afpxI vsIhq Aus syvfdfr dy nfm kr jFdI hY ijhVf pRfeIvyt
hostl ivwc AusdI syvf-sMBfl krdf hY . drasl ivwc Auh
huMdf vI AunHF dy Grdf hI iewk nOkr . jd mr cuwkI mF dI
vsIhq vkIl afx ky AunHF nUM pVH ky suxfAudf hY qF AunHF
nUM mihsUs huMdf hY ik afpxI mF dI syvf Auh ikAuN nf kr
sky ? khfxI dI ivcfrDfrf aMdr mfnvI kdrF-kImqF aqy
pirvfrk sMvydnf df mUk aqy aidKvF pRBfv inrMqr jfrI
rihMdf hY . ieh khfxI do BfgF ivwc vMzI hoeI hY . iewk
Bfg df dUjy Bfg nfl aiswDf sMbMD hY . khfxI ivwc BYaBIq
vfrqk ny ies khfxI nUM bVI hI rOck bxf idwqf hY . ijs nfl
pfTk dI rucI khfxI dy agfVI kI vfprdf hY, ieh pVHn vfsqy
Auqsukqf bxI rihMdI hY . BfvyN ieh khfxI afpxI vwKrI
khfxI klf nfl isrjI geI hY pr iPr ieh iewk bhuq hI rOck
khfxI hY . mqbMnF khfxI ivwc pUMjIdfr pirvfr
dy mrd aOrq ivwc pYNdy pfVHy nUM pihlF AuBfiraf igaf hY
aqy iPr dUr huMdy jFdy amIr pqI nUM iewk bFJ aOrq afpxI
sUJ nfl Ausdf ivsLvfsL ijwqx ivwc kfmXfb huMdI hY . ieh
iewk pirvfrk msly nUM nijwTdI khfxI hY . ieMglYNz ivwc
mrd aOrq dIaF byruwKIaF kfrn anykF pirvfrF ivwc pfVy
vwDdy jFdy hn . pr mqbMnF khfxI ivwc disaf igaf hY ik Auh
pfVf vfrqflfp rfhI Gtfieaf jf skdf hY . khfxI ivwc iewk
bFJ aOrq afpxy pqI dy idl nUM ijwq ky aOlfd pYdf krn ivwc
kfmXfb ho jFdI hY . ieh khfxI iewko smyN vfprdI hY .
iewko ibRqFq hY . iewko sQfn Au-wpr vfprdI hY . iewko kfl
ivwc ilKI geI hY . ies khfxI dy pfqrF dy kfrj anusfr
bfhrly vfqfvrx nUM vI ibafinaF igaf hY . khfxI ivwc kQfrs
brfbr bixaF rihMdf hY . lMzf icVf khfxI ivwc
aOrq dy mn ivwc lukIaf XonI BfvnfvF dI punr sMpUrnqf aqy
mrd dIaF aqI aiDwk kfmnfvF df hsLr ivKfieaf igaf hY ijs
nfl aOrqF dIaF mnoibrqIaF aMdr vsIaF XonI ikirafvF df
ivigafpn huMdf hY . mrdf dI asIm kfm-ibrqI dy hfx-lfB nUM
drsfAuNdI ieh khfxI lMzf icVf hY . khfxI
sLihr ivwc ieklfpf kwtdIaF aOrqF dy mwGdy idlF nUM sLFq
krn leI iewk nOjuafn afpxI juafnI qoN lY ky ZldI Aumr qwk
lf idMdf hY . jd Auh qfkqhIx ho jFdf hY qF aijwq aOrqF
Aus nUM durkfr idMdIaF hn . durkfiraf hoieaf Auh socdf hY
ik Auh DobI dy kuwqy vFg nf Gr df irhf aqy nf hI Gft df .
ieQo qwk Ausdf dosq ijs ny AusnUM ies icwkV ivwc Dkyilaf
sI Auh vI AuhnUM Cwz igaf hY . afpxy afp nUM iewklf pf ky
Auh keI ibmfrIaF df isLkfr ho igaf hY . ieh mrd aOrq dy
sMbMDF nUM eyny XQfrQ nfl icqrdI hY ik pfTk dy mnF ivwc
ijLMdgI nUM jIAUx dy shI BfvF df igafn iswDf idl idmfgL
AuNwpr pYNdf hY . crc
Pfr syl khfxI BfvyN rwb dI hoNd nUM iensfn dI
aigafnqf aqy zr dwsdI hY . khfxI qoN hI jLfhr huMdf hY ik
ivigafnI vI rwb dI hoNd nhIN dws sikaf . zr mnuwK dI
afsQf df kfrn disaf hY . ivigafnI keI qrHF dy zrF nfl
jkVy hoey vI drsfey gey hn . khfxI crc nUM KrIdx vfsqy
ihMdU, iswK aqy muslmfn iqMny Drm afpxf pUjf pfT krn
vfsqy asQfn bxfAux leI vwD vwD ky bolI dy rhy hn . pfdrI
hYrfn hY . Auh crc vyc ky ikqy Aus vsoN ivwc jfxf cfhuMdf
hY ijwQy eIsfeI lok bhu-igxqI ivwc hox . ies khfxI ivwc
Bfrq ivwc iPrkU dMgy aqy vlYq ivwc crcF dy pfdrIaF dIaF
afp hudrIaF df vrnx hY ijs kfrn kwlH nUM ies khfxI nfl
ieiqhfs nUM pCfixaf jfvygf . khfxI ivwc gMBIr qnfE hY .
ijs nfl pfTk df QoVf mn bwJf rihMdf hY . khfxI ivwc nf
smyN dI eykqf hY aqy nf hI sQfn dI . ieh iewk bOiDk aqy
lyK-numf khfxI hY . ieh khfxI pVHn nfl afm pfTk dy mn dI
qswlI afm khfxI vFg nhIN huMdI . ies dy Ault mYlI
pwg khfxI bVI hI rOck khfxI hY . ies khfxI df ivsLf
mnoivigafnk hY . mnuwK dy mn nUM ieh khfxI bhuq tuMbdI hY
. iewk pRvfsI sfrI Aumr hwz-BMnvI imhnq krdf hY . kmfeIaF
krn dy afhr kfrn Auh afpxI aOlfd dy cMgy Bly leI vI nhIN
soc sikaf . ipwCy ieMzIaF ivwc BrfvF nUM afpxI jfiedfd
bxfAux leI pYsy Gwldf irhf . BrfvF ny Aus nUM TUTf ivKfl
idwqf qF Aus nUM afpy dI pCfx krn df Jwl Aui-wTaf. jd Auh
syvf mukq ho jFdf hY qF iewk idn lMmI soc qoN bfad Auh
bVI rIJ nfl afpxy leI nvyN kpVy KrIddf hY . swj Dwj ky jd
Auh suMnsfn glIaF ivwc tihldf hY qF afrQk mMdhflI dy mfry
nOjuafn Cokry Aus koloN Ausdy pYsy Kohx lwgdy hn qF AunHF
hwQoN AusdI mOq ho jFdI hY . Auh afpxI mYlI pwg nUM bfkI
kpiVaF vFg kUVy ivwc nhIN sI rolxf cfhuMdf iesy krky
Ausny afpxI mYlI pwg nUM afpxy hwQ ivwc PVHy Joly ivwc hI
pfeI rwiKaf sI . Auh mYlI pwg vflf Jolf Ausdy hwQ ivwc
AuvyN df AuvyN Guwt ky PiVHaf hoieaf sI . ijwQy ieh khfxI
iewk imhnqI pRvfsI dI qrsXog hflq ibafbdI hY AuwQy nfloN
nfl sLihr ivwc PYlI mMdhflI df ijkr vI ieiqhfs isrjdf hY
. khfxI ivwc Kqrnfk hflfqF nUM ijs ZMg nfl ibafinaf igaf
hY pfTk nUM BYaBIq vI krdf hY aqy AusnUM ijLMdgI jIx dy
shI arQ vI smJfAudf hY . iehI kfrn hY pfTk ies khfxI nUM
iewk bYTk ivwc hI pVH ky Cwzdf hY . nvyN
gIq df muwKVf khfxI ivwc iewk sYlfnI dIaF vlYq vrgy
ivksq dysL dy visLMdy bx jfx vfsqy afpxy hI dosq ivruwD
cwlIaF koJIaF aqy hosLIaF cflF df ibRqFq hY . khfxI iewk
pwb ivwc acfnk imly dosq nfl Bfrq qoN afey sFJy dosq nfl
gwl bfq qoN hI sLurU huMdI hY . iPr Bfrq qoN afey afpxy
dosq leI Auh hr qrF dI pRfhAuxcfrI krdy hn . Bfrq qoN
afieaf AunHF df dosq kMm Au-wpr lwg jfx leI ies krky
kfhlf hY ik Auh ijMnHF icr vI hY, kuwJ kmfeI kr lvy .
AusdI ies lflsf ny dosqI ivwc pfVf pf idwqf . Auh ikwDry
hor rihx lwg pYNdf hY . kMm kfr vI lwB lYNdf hY . jd
Ausdy dosqF ivwcoN Ausdf iewk dosq jo khfxI df alop muwK
pfqr vI hY, afpxy hI iksy hor dosq nUM vlYq ivwc mMgvfAux
vfsqy Ausdy eyar itkt leI bYNk ivwco pYsy kZvfAux jFdf hY
qF AuhI pihlF afieaf dosq AusnUM iml pYNdf hY . jd Auh
Aus koloN afpxy dosq bfry ieh suxdf hY ik Ausdy dosq ny
mYnUM vlYq swd ky myry nfl cMgI nhIN kIqI . jykr Auh myry
leI kuwJ kr hI nhIN sI skdf qF Ausny mYnUM ies mulk ivwc
bulfieaf hI iks kMm leI sI ? ieh suxdf hI Auh afpxy dUjy
dosq nUM vlYq mMgvfAux df iKafl Cwz idMdf hY . aqy GrvflI
nfl JgVf krky kIqy PYsly nUM rwd kr idMdf hY aqy Gr vfps
afx ky afdq anusfr GrvflI dIaF gwlF qoN KusL ho ky Aus dI
vwKI Au-wpr cUMZI vwZ ky kihMdf hY ik nvy gIq df koeI
muwKVf suxf . khfxI ivwc BfvyN smyN aqy sQfn dI koeI
eykqf nhIN hY pr ieh khfxI afpxy QIm duafly hI GuMmdI hox
krky pfTk dI awgy kI hoieaf hY, ieh jfnx dI Auqsukqf
brkrfr rihMdI hY . ies krky hI ieh khfxI afpxf kQfrs nhIN
guafAuNdI . vfpsI df sPr khfxI ivwc byvs hoey
mnuwK df sfQ CwzdI ies dunIaF nUM ivKfieaf igaf hY . ijs
df koeI nf hovy Aus df rwb vflI huMdf hY, vflI khfvq nUM
bVI XQfrQkqf nfl ibafn kIqf hY . khfxI ivwclf ibRqFq bVf
hI rOck hY . sMKyp hY . keI ieiqhfsk iemfrqf df vrnx ies
khfxI rfhIN piVHaf jFdf hY . ielfky dy mOsm bfry vfrqflfp
dy nfl nfl jfxkfrI imldI hY . khfxI bhuq lMmI vI nhIN pr
ies ivwclf kQfnk nf muwkx vflf kQfnk hY . pfTk dI rucI
khfxI ivwc KuwBI rihMdI hY . sUrj
qy sfVf khfxI iewk pMjfbI aKfx df ivsLlysLx hY .
ijhVf muwK pfqr dI gYr-hfjLrI ivwc hI ho irhf hY . mfsI
dI DI BYx afpxI BYx nUM jd imlx afAuNdI hY qF ieh khfxI
Ausy Gr ivwc hI vfprdI hY ijwQy muwK pfqr mjUd nhIN huMdf
. Auh iewk smfj syvk mnuwK hY . muwK pfqr nUM jfnx vfly
lok Aus Au-wpr quhmqF vI lfAuNdy hn aqy nfl nfl hI afpxy
ivgVy iqgVy kMm kfr vI bxvfAudy hn . khfxI dy muwK pfqr
dI pqnI pfsLo Gr dy gujLfry vloN bhuq qMg hY
. lok gwlF krdy hn ik muwK pfqr muPq dI syvf vI krfAuNdf
iPrdf hY aqy Au-wproN pYsy vI JfVdf hY . pfsLo dI msyr
muwK pfqr dy krdfr nUM sulfhAudI hY . khfxIkfr df ieh
kfrj bhuq sLMlfGfXog hY . jd pfsLo vI lokF dIaF gwlF
suxdI qMg afeI boldI hY qF AusdI msyr Aus nUM smJfAuNdI
hY ik BYx jI sUrj Au-wpr sfVf kIiqaF sUrj df kI ivgV jfxf
hY . iesy nfl hI muwK pfqr vloN kIqI hoeI lok syvf dI
mhwqqf vwDdI hY . XQfrQ ivwc muwK pfqr dI pfqr AusfrI qoN
ieh alop muwK-pfqr khfxIkfr dy sLihr ivwcoN vI alop hY pr
Aus dy grfeIN khfxIkfr dI pfqr AusfrI qoN Jwt smJ jFdy hn
ik khfxIkfr iks amr muwK-pfqr nUM muKfqb hoieaf hY ? ieh
khfxI afm pfTk nUM qF bhuq suafdlI lwgxI hI pr sQfnk
pfTkF dI ieh iewk hMZfeI hoeI hox krky AunHF nUM ies
khfxI ivwc XQfrQkqf hI njLr afAuNdI hY . slUt
khfxI ivwc khfxIkfr ny Dfrimk sMsQfvF dy sMsQfpk, prcfrk,
sMgq aqy aglI pIVHI df afpsI sMvfd rcf ky Dfrmk ivsLvfsL,
dysL BgqI aqy afAuNdI pIVHI dy bdldy ruwK nUM sFBx vfsqy
iewk lfm clfeI hY . khfxI kMm qoN Gr aqy Gr qoN gurduafry
qwk PYlI hoeI hY . ieh iewk iPlfsPIkl khfxI hY .
gurduafry dy drbfr ivwc KtkV klF vflIaF bIbIaF df ZfzI
jQf vfrF gf irhf huMdf hY aqy sMgq ivwc bYTf qrkvfdI
sroqf bulfry dy Dfrimk ivcfrF nUM axsuixaF krdf hoieaf
ipMz KtkVFklF dy dysL leI hoey sLhId Bgq isMG dy ipMz dy
nfm nUM qrk ivwc bdl ky afpxy mfnisk qxfAu GtfAuNdf
drsfieaf hY . sfAUQhfl dy CuwtV khfxI ivwc vlYq dI
kfnUMnI cfrfjoeI kfrn imlI aOrq dI afjLfdI dy isLkfr hoey
pqIaF dI durdsLf drsfeI geI hY . khfxI ivwc afrQk brfbrqf
kfrn KusLhfl aOrqF afpxy pqIaF dy bury ivhfr qoN qMg af
ky lFBy ho jFdIaF hn . ieh CuwtV afpxf ikvyN gujLfrf krdy
hn ies khfxI df ibRqFq hY . gm dy mfiraF nUM isrP sLrfb
df hI shfrf huMdf hY . sLrfb aqy isgrt-KorI dI bhuqfq nfl
Auh ijhVy AujVy Gr ivwc rihMdy hn Aus Gr nUM geI rfqy
bysurqI ivwc isgrt nfl awg lwg jFdI hY aqy sfry byhosL
pey ivwcy hI sV ky mr jFdy hn . ieh khfxI afpxI crm-sImF
Au-wpr puwj ky klpq khfxI bx jFdI hY . BYBIq sLbdfvlI hox
krky pfTk dy mn dy suafd nUM vDfAudI hY . khfxIkfr dy
klpq kIqy hoey kfrj dy vfprn dI koeI vI afs nhIN njLr
afAudI . hF hfdsy jrUr ho skdy hn pr ies qrHF inXMqrx
ivwc nhIN . ieh khfxI hfdsy-numf khfxI hY ijs aMdr kuwJ
XQfrQvfdI hfdsy vfprdy hn aqy kuwJ klpq vI . A-wpr
drsfey gey khfxIaF dy ieh pRkrxF dy pRvcnF nfl ieh hI
afKxf pvygf ik brqfnvIN pMjfbI khfxIaF dy kQf-pRsMg
duKFqk hn . ieh duKfq pMjfb dy jMm pwl khfxIkfrF nUM
AunHF nUM jo BUhyrvy ivwcoN imilaf hY AuhI hI khfxIaF
ivwc nsLr huMdf hY . jF AunHF df ieh duKFq AunHF dI aglI
pIVHI df hwQoN inkl jfx df hY . ieh dKFq pirvfrF aqy
irsLiqaF df iqVk jfx df vI hY . ieh duKFq Au-wcy imafr
nUM kfiem rwKx leI idn rfq kmfeIaF krdy rihx df vI hY .
ienHF khfxIaF dy ivsLy Au-wqr smfijk, Auqr swiBafcfrk aqy
Auqr afDuink inbMD hn . ieh khfxIaF vIh pwcI sflF dy smyN
qwk PYlIaF hoeIaF hox krky ienHF dy ivsLy pMjfb ivwc jMmy
ply lokF qoN lY ky vlYq ivwc juafn hoeI pRvfsIaF dI aglI
pIVHI qwk PYly hoey hn . khfxIaF dI ibRqFqkfrI ivwc
pMjfbI swiBafcfr, pMjfbI smfj dy mUl qwqF dy afDfr bdlx
df ivhfr hY . smfj nUM bdlx df khfxIkfrF ny ieh hwQ-kMzf
isrP aOrq nUM hI ilaf hY . ivsLf-vsqU XQfrQk hox krky ieh
pMjfbI sfihq rfhIN brqfnvIN pRvfsIaF dy sMGrsLmeI jIvn df
ieiqhfs icqrdy hn aqy iesy krky hI ieh khfxIaF bhuq mhwqv
pUrn hn . khfxIaF dy ieh ivsLYgq prsfr nfl BfrqI aOrq df
vI ivsLvIkrn ho irhf hY . khfxIaF dy ivsLY pMjfbI
swiBafcfr dy prMprfvfdI ivDfn nUM ilsLkf poc ky aglI
pIVHI dy brfbr dy krn leI cmkfAuNdy hn . afrQk sMktF,
Dfrmk ivsLvfsLF, rfjnIqk gqIivDIaF, kfmk pRsiQwqIaF nUM
nsLr krdy hoey pirvfrk ijMmyvfrIaF nUM nijwTdy hn .
khfxIaF df rcnfqmk kfrj vKo vwKry rUpF nfl inptfieaf igaf
. khfxIaF df afid bVf nftkI hY mwD ivwc afpxy ivcfrF df
jfl ivCf ky dlIlF rfhIN khfxI nUM AusdI crm-sImF qwk
phuMcfAudy hoey khfxIkfr khfxI nUM aMq qwk lY jFdy hn .
aMq ivwc Auh khfxI nUM bVy afcMBy nfl Kqm krdy hoey khfxI
ivwc afey ivcfrF df mulFkx krn leI vI pfTkF nUM ivwqvI lf
jFdy hn ijs krky khfxI pfTk dy Dur idl-idmfgL ivwc vs
jFdI hY . keI khfxIaF lyK numf aqy nfvl-numf vI aMikq
hoeIaF hn . keI khfxIaF ivcfrDfirk hox krky afpxy rUpF
ivwc isrP ivcfrF nUM ivcfrF nfl hI isLMgfiraf igaf hY . BfsLf
aqy sLbdfvlI BfsLf
dy sMdrB ivwc khfxIaF nUM prKx vyly pihlF ieh smJ lYxf
jrUrI hY ik BfsLf df Bfv arQ kI huMdf hY ? vfrqflfp nUM
suhj ivwc pRgtfAuxf, sLbdF dI sMjmqf, sLbd smUh svr sMgqF
anusfr hoxy cfhIdy hn . sqrF ivafkrxk hoxIaF cfhIdIaF hn
. kfl dI TIk vrqoN hoxI cfhIdI hY . sLbdfvlI vrqx smyN
pMjfbI ivwc jn-pRclq sLbd hI vrqxy cfhIdy hn . dUsrI
BfsLf df AuhI sLbd vrqxf cfhIdf hY ijhVf jn-smUhk nUM
pRvfn ho igaf hovy aqy pUrI vfrqflfp kdy vI iksy hor
BfsLf ivwc nhIN vrqxI cfhIdI . sLbdfvlI rs-iBMnI hoxI
cfhIdI hY . BfsLf nfl ivdroh isrjx lwigaF ieh iDafn rwKxf
cfhIdf hY ik ies ivdroh ivwc scfeI ikMnI ku hY ? BfsLf dI
amIrqf mfnvI kdrF-kImqF dy ibafn ivwc huMdI hY, ijhVI
Au-wcy krdfr aqy swiBak sLbdF rfhIN hI pRgt aqy pRfpq
huMdI hY . asLlIl BfsLf kdy vI vrqxI nhIN cfhIdI . keI
khfxIkfr kihxgy ik ieh gwlF purfxIaF aqy QoQIaF hn pr
pRikrqI jF swc nf kdy purfxy huMdy hn aqy nf hI kdy mrdy
hn . jLKmIN
idl khfxI ies kdr isrP Cuh hI drsfAuNdI hY .
crc Pfr syl khfxI aqy hor keI khfxIaF ivwc
BfsLf dy nmUny inmn ilKq kIqy hn . 1.
aOKI aMgryjLI vfrqflfp vrqx kfrn pMjfbI BfsLf df muhFdrf
ivgVdf hY . 2. kivqf
rcx ivwc ieh Cot huMdI hY ik iksy sLbd nUM sMiKpq rUp
ivwc vrq skdy ho pr vfriqk ivwc BfsLf ivigafnIaF ny ieh
dosL mMinaf hY . sMiKpq sLbd crc Pfr syl khfxI ivwc sqr
dy afid, mwD aqy aMq ivwc keI vfr vriqaF igaf hY . sqr
ivwc sLbdF dI sMKypqf nfl BfsLf amIr huMdI hY . jF sLbdF
nfl mhIn ivcfrF dI isrjx ikiraf hI awCI BfsLf aKvfAuNdI
hY . 3.
ivcfrF dy sMdrB ivwc keI ivcfr aijhy vrqy imldy hn ijnHF
ivwc XQfrQkqf nhIN hY . ijvyN crc Pfr syl khfxI aqy hor
khfxIaF ivwc keI ivcfr aMkq hoey hn . 4.
brqfnvIN pMjfbI khfxIaF dI BfsLf ivwc keI ivafkrxk dosL
vI pfey jFdy hn . 5.
khfxIaF dI vfrqflfp ivwc aMgryjLI sqrF nUM ilKdy khfxIkfr
afpxI ivdvqf df ivKfvf qF jrUr krdy hn pr ies gwl nUM
nhIN socdy ik Auh hOlI hOlI pMjfbI bolI nUM Kqm krn
Au-wpr quly hoey hn . aijhf ilK ky pMjfbI khfxIkfr afpxI
mF-bolI nfl DRoh vflI gwl krdy hn . khfxIkfr socdy hn ik
Auh isrP brqfnIaF dy pfTkF vfsqy hI ilKdy hn . AunHF nUM
ieh vI socxf cfhIdf hY ik AunHF dI khfxIaF ivkfsLsLIl
mulk dy vfisLMidaF dy ivkfs krn ivwc shfeI ho skdIaF hn .
aMgryjLI BfsLf nUM afpxIaF khfxIaF ivwc vrq ky Auh
aMgryjLI BfsLf df ivsLvIkrn ivwc afpxf Xogdfn pf rhy hn .
aijhy khfxIkfrF nUM cfhIdf hY ik aMgryjLI BfsLf ivwc
ilKxf afrMB dyx aqy idnF ivwc hI lwK pqx bx jfx . 6. khfxIaF
ivwc ijhVf sMdrB pMjfbI BfsLf nfl AuBrdf hY, Auh hY
iesqrIqv . khfxIaF dI BfsLf ivwc pMjfbI iesqrI df vI
ivsLvIkrn ho irhf hY . vfrqflfp
aqy pfqr AusfrI ijvyN
afm smiJaf jFdf hY ik pfqrF dI vfrqflfp pfqr dy afpxy
qKIaf-klfm dI hoxI cfhIdI hY . ieh isDFq Aus smyN TIk sI
ijs smyN pMjfbI BfsLf dy sMcfr df ivkfsL nhIN hoieaf sI .
Aus smyN pMjfb ivwc bfrF koh Au-wpr puwj ky bolI bdl jFdI
sI . awj kwlH pMjfbI BfsLf df kyNdrI-sLfsLnvfd ho cuwkf
hY . jykr vrqmfn ivwc lyKk hI tksflI pMjfbI ivwc nhIN
ilKxgy qF ivdvfnF vloN bolI aqy BfsLf df tksflI krn df kI
lfB hY ? iehI kfrn hY ik pMjfbI BfsLf dI amIrqf leI
vfrqflfp dI sbdfvlI vI tksflI bolI ivwc hoxI cfhIdI hY .
iPr hI shI BfsLf df prcfr afm lokF ivwc pRclq hovygf .
aMgryjLI BfsLf dI vfrqflfp vrq ky khfxIkfr iswDy qOr
Au-wpr pMjfbI BfsLf aqy bolI df nuksfn kr irhf hY . aijhI
BfsLf vrqx vflf khfxIkfr pMjfbI BfsLf nUM amIr nhIN kr
irhf sgoN DRoh kr irhf hY . keI Aup-ilpIaF vrqx nfl khfxI
ivwc kQfrs jrUr Aupjdf hY pr nfl nfl bolI dI iewksurqf df
KMzn vI huMdf hY . pfqr AusfrI krn smyN khfxIkfr ibRqFq
nUM ikhVI BfsLf ivwc vrnx krdf hY ? ikhVy pfTkF leI krdf
hY ? vfqfvrx df vrnx iks ZMg nfl krdf hY . pfqr dy
pihrfvy nUM iks Xogqf nfl ibafn krdf hY ? vDIaF pfqr
AusfrI ies swB kuwJ Au-wpr inrBr huMdI hY . vDIaf
pfqr AusfrI dIaF kuwJ Audfhrxf awgy ilKxIaF kIqIaF hn .
mYlI pwg khfxI ivwc pfqr muxsLf isMG df
pihrfvf aqy AusdIaF AumMgf df icqrx pfTk dIaF awKF sfhmxy
ikvyN sfkfr huMdf hY ? ieQy ilKxXog hY . Auh
bfhr inkl ky hfeI strIt dIaF sjIaF hoeIaF dukfnF dy
sLIisLaF ivwc dyKx lwgf . sLIisLaF vflI ivMzo aMdr igaf .
QrI pIs sUt, nvIN sLrt, nvIN tfeI qy nvIN juwqI pf ky
bfhr afieaf . AuhnUM afpxy afp nUM vyK ky hI XkIn nf afvy
ik Auh AuhI gMdy GsmYly qy vlF vfly kpiVaF vflf muxsLf
isMG hI sI . Auh afpxy afp buVbuVfieaf, muxsLf
isaF ikwQy Buwlf irhf ? pMnf 17 AupRokq
sqrF ivwc BfvyN aMgryjLI BfsLf dI sLbdfvlI aMkq hY .
aMgryjLI BfsLf dy vrqy gey sLbdF df Bfv pMjfbI bolI ivwc
pMjfb aMdr vI hUbhU hI smiJaf jFdf hY . pr pUrI dI pUrI
vfrqflfp nUM aMgryjLI BfsLf ivwc iliKaf jfxf iewk dosL hY
. vlYq
ivwc mrdF dy aOrqF pRiq glq ivhfr aqy ivcfr vloN pfTkF
nUM iGRxfqmk dsLf vwl phuMcf ky, mrdF aMdr suDfrvfdI rucI
nUM AuBfrdI pfqr AusfrI dI vfrqk rUpI khfxI
ivwc pVHnXog hY . zYNbiraF
vFg rUpI guMm suMm hoeI mF nUM izwgI vyKdI rhI . Auh dyr
nfl pwb coN muiVaf . bUhy nUM cfbI lfAuidaF bwcIaF df
roxf sux ky Ausdy mUMhoN aMgfr vrHx lwgy, kIhnUM
kIrny pfAuNdIaF ho, kI quhfzI mF mr geI hY ? ikQy AujVI
hY ies vyly ? ikhVF quhfnUM swp lVH igaf ? Ausny zfeIinMg
rUm ivwc vVHidaF hI bwcIaF dy sfh sUqy gey . CotIaF mF
nUM Cwz ky rUpI duafly Jurmt pf ky KVH geIaF . pMnf 32 bol-cfl
dI isafxp nUM pRgt krdIaF sqrF pRdUsLx khfxI ivwc pVHnXog
hn . kuVIaF
nUM qF imwTq nfl gVUMdy bol bolxy cfhIdy hn . kUlHy kUlHy
. suhl Puwl-pwqIaF vrgy . muh iBwjy . qy qUM kyzf cIrvF
boldI ey . mlIn
khfxI ivwc aOrq dy bwJy hoey XkIn dy iqVkx dI avQwsf nUM
pfTk dIaF awKF sfhmxy ilafAuNdIaF sqrF df mImFsf
iDafnxXog hY . mIrf
qoN afpxf guwsf kfbU nhIN sI ho irhf, qUM eyny
vrHy ieh gMdIaF BfvnfvF ikAuN afpxy aMdr lY ky iPrdf irhf
hYN ? qUM sV ikAuN nhIN igaf ? gMdy iensfn . qUM iewk
aOrq aqy iewk pqnI dI qOhIn kIqI hY . bwcy kol Kyzdy pey
ny . qUM hYN ik qyry isr ivwc ieh gMdy ivcfr afey ny
. pMnF 49 vlYq
ivwc afrQk pKoN kmjLor pRvfsIaF dIaF mjLbUrIaF nUM jfhr
krdI duafbI Aup-BfsLf vflI vfrqflfp sUrj qy sfVf khfxI
ivwc pMnF 77 Au-wpr pVHI jf skdI hY . mYN
qF BYx bQyrf ipwtdI aF ik jy quhfzy kol tfeIm nhIN qF
iksy qoN pYsy dy ky krf ilE . bQyrI dunIaF ivhlI iPrdI af
. pr ieh rwb df bMdf iksy dI gwl suxy qF ! jy mYN bfhlf
eI ipwCy pY jFdI aF qF hor eI qrHF df mUMh bxf ky kih
idMdf- iksy nUM pYsy dy ky kMm krOx dI myry c ihMmq
neHIN . mr mr buVHI gIq gfvy, lokF Bfxy ivafh . ieh mYN
eI jfxdF ikwdF Gr dIaF iksLqF, ibwlF qy rfsLn pfxI df
qorf qordF ! pirvfrk
ijMmyvfrIaF vloN bymuwK huMdI jf rhI aOlfd afpxy mfipaF
ihwq inBfey jfx vfly PrjLF nUM ikvyN axgOilaF krdy hn ?
ies nUM vsIhq khfxI ivwc bVy hI ivaMgfqmk sLbdfvlI nfl
ibafn kIqf igaf hY . sux
ky plvI cuwp kr geI qy iPr bolI, ies ivwc qusIN jo
cMgf lwgy kro . quhfzI mF hY, pr iewk gwl nf Buwlxf ik
mfqf jI idnoN idn ibmfr ho rhy hn . ikAuN nf ienHF nUM
bfhr..... . boldI boldI plvI cuwp kr geI . pMnF 115 XonI
siQwqI nUM Ausfrn aqy ibafnx vfsqy mqbMnF khfxI ivwc mOsm
dI afVH lY ky avsr nUM bVy ivsQfr nfl sLlIl BfsLf rfhIN
drsfieaf igaf hY . simqrI
nUM lwgf ik jugysL ivwc aijhf josL afieaf ijhVf Aus ny
pihlF kdy nhIN sI mihsUs kIqf . bfhr iewk dm iPr ibjlI
cmkI aqy bwdl awgy nfloN vI jor dyxI gVHikaf , QoVI dyr
bfad bwdl dI gVHkx Kqm huMidaF sfr hI Auh dovyN ZUeI Bfr
ho gey . hux dohF nUM lMmy lMmy sfh af rhy hn . simqrI ny
afpxIaF awKF muMdIaF hoeIaF hn . pMnF 121 mrdF
dIaF hvsF BrpUr JolF jd KflI ho jFdIaF hn qF aijhy pfqrF
dy aMqrIv BfvF aqy anuBfvF nUM icqrdIaF sqrF lMzf
icVf khfxI ivwc pVHnXog hn . hnyry
qoN hux AusnUM zr afAux lwg ipaf sI . Kfs kr afpxy aMdrly
hnyry qoN ijs ivwc afs dI koeI brIk ijhI ikrn vI iksy
pfisE njLr nhIN af rhI sI . jy njLr afAuNdy sn qF Auh lok
ijnHF dy ichiraF qy KLcrIaF muskfnF sn . qIr vrgIaF
sInF ivMnHx vflIaF muskRfhtF... . qy AusnUM lwgdf Auh swB
Aus vwl dyK ky hws rhy hox qy AusdIaF hI gwlF kr rhy hox
. pMnF 131 lMzf
icVf khfxI XOink brfbrqf, XOink ivcfrDfrf, XOink BfvnfvF,
XOink sMpUrnqf aqy XOink bhulqf dIaF prqF AuDyVdI hY ijs
dy asr nfl pfTk dI rucI ies XOink pRsiQwqIaF nUM
gwlHmuwCF bxf ky rwK idMdI hY . afE
hux khfxIkfrF dy ivcfrF anusfr sfkfrfqmk iesqrIqv dy rUp
dI ivcfrDfrf qfeIN khfxIkfrF dy pirpyK ivwc smJIey .
purfqn kfl ivwc Coty Coty smfj hoieaf krdy sn . ajoky
ivigafnk Xuwg ivwc dunIaF bhuq hI CotI ho geI hY . pihlF
pihl hr kbIly dIaF vKo vKrIaF prMprfvF huMdIaF sn .
afDuinkqf dy pfsfr krky ijAuN ijAuN lok iewk dUjy dy nyVy
huMdy gey qF rhu rIqF df vI afdfn pRdfn huMdf irhf aqy
smfj iewk dUjy smfj df pRBfv kbUldy rhy . pihlF jdoN
tYlIvIjLn aqy sYtylfeIt dI axhoNd ivwc ivqrykq lok afpo
afpxIaF prMprfvF Au-wpr hI mfx kiraf krdy sn pr vrqmfn
ivwc prcfr aqy prsfr ny pUrb, pwCm, Auqr aqy dKx df iewk
ibMdU Au-wpr sumyl kr idwqf hY . ies asr nfl smfjF df
ivsLvIkrn huMdf jf irhf hY . ies ivafpkqf ny hr smfj nUM
afpxIaF rhu rIqF nfl dUjy smfj dIaF rhu rIqF nfl inrIKx
krn leI vMgfiraF hY aqy iesy pRBfv hyT smfjF dIaF
prMprfvF ivwc iqwKI Xuwg-grdI hoeI hY . pwCmI swiBafcfr
dy mfrU asr kfrn awj pUrbI swiBafcfr nUM pwCmI swiBafcfr
nfloN nKyiVaf nhIN jf skdf Bfv pMjfbI swiBafcfr pRBfvq ho
ky pwCmI swiBafcfr dI pwkV krdf ienHF khfxIaF rfhIN njLr
af irhf hY . asIN
sfry rl ky iewk smfj bxdy hF . sucfrU smfjvfdI bxn vfsqy
hr ivakqI nUM afpxIaF ivawkqIgq loVF, ivawkqIgq ieCfvF
nUM horF vfsqy kurbfn krnf pYNdf hY . pUrbI pwCmI khfxIaF
dI mdIn pfqr afpxIaF ieCfvF nUM lFBy krky Gr aqy bfhr
inriewCq kfrj krdI ivKfeI geI hY . ies kurbfnI df hI dUjf
nfm ivhfirkqf hY . ieh nfgirk cyqnf smfjvfdI aKvfAux
vfsqy jrUrI huMdI hY ijhVf suBfvk hI khfxIaF aMdr
iesqrIqv dy mfzl aMdr aMikq hoieaf hY . khfxIaF ivcly
mdIn pfqr swiBafcfr dy ivkfs dI insLfndyhI, afpxI kurbfnI
aqy jfgrUkqf aqy afpxI nfgirk cyqnf nfl krdy hn . AunHF
dI ies pRgqIsLIl ivcfrDfrf qoN nfgirkf df mfzl Ausrdf hY
. ies ivwc koeI sLwk nhIN ik aOrqF hI mfvF, BYxF aqy
aDMgIaF huMdIaF hn . ies leI khfxIaF ivwc afieaf aOrqF df
rol bVf mhwqv pUrn hY . ijs rfhI pwCm ivwc iewk sfrQk
pMjfbI smfj aqy pMjfbI swiBafcfr Ausrn df dfhvf kIqf jf
skdf hY . ividvfn aqy sUJvfn aOrqF dy Xqn nfl hI vlYq
ivwc aglI pIVHI nUM pwCmI swiBafcfr dy mfrU hiQafr koloN
bcfieaf jf skdf hY . khfxIkfrF dy ivcfrF ivwc ies kfrj
leI iesqrIqv hI iewk sfrQk jvfb hY . hr
smfj dy smfjk, swiBafcfrk, Dfrmk, rfjnIqk aqy afrQk
msilaF nUM afpxy afpxy ZMgF nfl vrqfiraF ivwc vMizaF jFdf
hY . pihlF pihl iesqrI df mfx isrP rjfeI ivwc huMdf sI .
smfj aqy swiBafcfr dy sMdrB ivwc iesqrIqv df koeI sQfn
nhIN sI . koeI afvfjL nhIN sI . koeI hwk nhIN sI . hr
Kyqr ivwc mrd pRDfn huMdf sI . hOlI hOlI ijvyN ijvyN lok
ividaf pRfpq krdy gey aqy ies inXfm ivwc vI bdlfE afAuNdf
igaf . ivksq dysL ivwc rihMdy khfxIkfrF ny afpxIaF
khfxIaF ivwc aOrq dI afjLfdI, aOrq dy hwkF aqy iesqrIqv
vfsqy hr pihlU nUM suDfrn leI Xqn kIqf hY . pUrbI pwCmI
khfxIaF ivwc smfjk, Dfrmk, rfjnIqk, swiBafcfrk, Xoink aqy
afrQk msilaF nUM sulJfAux vfsqy aOrq dy sMGrsL nUM hI
vriqaf igaf hY . aOrq dy Gr dy kMmF-kfrF dy Xogdfn aqy
hor smfjk ijMmyvfrIaF dy sMdrB ivwc khfxIaF ivwc ibRqFq
AuplbwD hY . ieh ibRqFq kMmIN aOrqF qoN lY ky ividq aOrqF
dIaF mnoivrqIaF nUM pRgtfAuNdIaF hoeIaF AunHF pRsiQwqIaF
Au-wqy kfbU pfAuNdIaF drsfeIaF geIaF hn ijhVIaF mrd pRDfn
smfj nUM vMgfr ky afpxy smfjk, Dfrmk, afrQk, rfjnIqk aqy
Xoink hwkF nUM pRfpq krn leI pRIBfisLq huMdIaF hn .
icMqn-sLYlI aqy sMsQfnk ijMmyvfrIaF ivwc vwD cVH ky
isLrkq krdIaF mUl-BUq ivKfeIaF geIaF hn . iesqrIaF smfjk,
Dfrmk, aqy afrQk prafsq koloN afpxf pwlf CzfAudIaF hn aqy
iesqrIqv df sLuDqwm rUp df pRqIk bxdIaF khfxIaF ivwc
ivKfeIaF geIaF hn . bcpn qoN lY ky juafnI aqy juafnI qoN
lY ky buZfpy qwk Aupjx vflIaF rIJF Aupr nf isrP kfbU hI
pfAuNdIaF hn pr swqfh ivwc vI pujdIaF drsfeIaF geIaF hn .
smfj ivwc afpxI vwKrI pCfx bxfAuNdIaF hoeIaF nfrIqv df
mfzl bxdIaF hn . aijhI siQwqI nf isrP vlYq ivwc hI AupjdI
hY sgoN pMjfb ivwc vI nfrIqv df iehI rUp khfxIkfrF ny
isLMgfrI rwKx leI qjrby kIqy hn . sYks aqy prvfr, prvfr
aqy lok, lok aqy smfj dy irsLiqaF df inKyVf krdy mdIn
pfqr bhulqf ivwc isrjy gey hn . bcpn aqy buZypy dIaF
avsQfvF ivwc aOrqF dy mnoBfvF df ivsLlysLx krdIaF ieh
khfxIaF hn . lyK
dy lMmy ho jfx dy ivcfr nUM mMn ky ieQy khfxIaF ivwc
AusiraF iesqrIqv dy rUp dy sfkfr leI khfxIkfrF dIaF
khfxIaF ivwclI vfrqflfp dIaF tUkF nf vrqx df ieh iewko hI
kfrn hY . pUrbI pwCmIN khfxIaF ivwcoN iewk doN khfxIaF
nUM Cwzky bfkI sfrIaF khfxIaF hI iesqrIqv bfry bcnbwD hn
. khfxIaF df ivsLf-vsqU vI khfxIaF ivwc jlvgr hoieaf hY .
khfxIaF dy pRkrxF dy pRvcnF nfl ieh hI afKxf pvygf ik
brqfnvIN pMjfbI khfxIaF dy kQf-pRsMg duKFqk hn . ieh
duKfq pMjfb dy jMm pwl khfxIkfrF nUM AunHF nUM jo BUhyrvy
ivwcoN imilaf hY AuhI hI khfxIaF ivwc nsLr huMdf hY . jF
AunHF df ieh duKFq AunHF dI aglI pIVHI df hwQoN inkl jfx
df hY . ieh dKFq pirvfrF aqy irsLiqaF df iqVk jfx df vI
hY . ieh duKFq Au-wcy imafr nUM kfiem rwKx leI idn rfq
kmfeIaF krdy rihx df vI hY . ienHF khfxIaF dy ivsLy
Au-wqr smfijk, Auqr swiBafcfrk aqy Auqr afDuink inbMD hn
. ieh khfxIaF vIh pwcI sflF dy smyN qwk PYlIaF hoeIaF hox
krky ienHF dy ivsLy pMjfb ivwc jMmy ply lokF qoN lY ky
vlYq ivwc juafn hoeI pRvfsIaF dI aglI pIVHI qwk PYly hoey
hn . pMjfbI swiBafcfr aqy pMjfbI Pok-lor df pRBfv pwCmI
swiBaqf Au-wpr huMdf njLr afAuNdf hY . bhuq krky khfxIaF
dI ibRqFqkfrI ivwc pMjfbI swiBafcfr, pMjfbI smfj dy mUl
qwqF dy afDfr pwCmI swiBafqf dykl nfl bdlx df ivhfr hY .
smfj nUM bdlx df khfxIkfrF ny ieh hwQ-kMzf isrP aOrq nUM
hI ilaf hY . ivsLf-vsqU XQfrQk hox krky ieh pMjfbI sfihq
rfhIN brqfnvIN pRvfsIaF dy sMGrsLmeI jIvn df ieiqhfs
icqrdy hn aqy iesy krky hI ieh khfxIaF bhuq mhwqv pUrn hn
. khfxIaF dy ieh ivsLYgq prsfr nfl BfrqI aOrq df vI
ivsLvIkrn ho irhf hY . khfxIaF dy ivsLY pMjfbI swiBafcfr
dy prMprfvfdI ivDfn nUM ilsLkf poc ky khfxIkfr aglI pIVHI
dy brfbr dy krn leI cmkfAuNdy ilsLkfAudy hn . afrQk
sMktF, Dfrmk ivsLvfsLF, rfjnIqk gqIivDIaF, kfmk
pRsiQwqIaF nUM nsLr krdy hoey pirvfrk ijMmyvfrIaF nUM
nijwTdy hn . khfxIaF df rcnfqmk kfrj vKo vwKry rUpF nfl
inptfieaf igaf hY . khfxIaF df afid bVf nftkI hY . mwD
ivwc afpxy ivcfrF df jfl ivCf ky dlIlF rfhIN khfxI nUM
AusdI crm-sImF qwk phuMcfAudy hoey khfxIkfr khfxI nUM aMq
qwk lY jFdy hn . aMq ivwc Auh khfxI nUM bVy afcMBy nfl
Kqm krdy hoey khfxI ivwc afey ivcfrF df mulFkx krn leI vI
pfTkF nUM icwqvI lf jFdy hn ijs krky khfxI pfTk dy Dur
idl-idmfgL ivwc vs jFdI hY . keI khfxIaF lyK numf aqy
nfvl-numf vI aMikq hoeIaF hn . keI khfxIaF ivcfrDfirk hox
krky afpxy rUpF ivwc isrP ivcfrF nUM hor bhuqy ivcfrF nfl
hI sMpMn kIqf igaf hY vfrqflfp pRBfvsLflI aqy sMKyp hY .
khfxIaF dI vfrqflfp ivwc vrqI geI aMgryjLI BfsLf pMjfbI
bolI aqy pMjfbI ilwpI vfsqy BivwK ivwc bhuq nuksfndyh
sfbq ho skdI hY . khfxIaF ivwc iesqrI jfqI df mfx rjfeI
qoN lY ky swiBafcfr dy asIm KyqrF qwk vDfieaf igaf hY . ienHF
ivcfrF aDIn XkInI afiKaf jf skdf hY ik vlYq ivwc rihMdy
khfxIkfr pMjfbI smfj, pMjfbI swiBafcfr aqy iesqrIqv dy
lwCxf nUM AuBfrn aqy isLMgfrn leI bhuq icMqfjnk hn aqy
pMjfbI smfj, pMjfbI swiBafcfr aqy iesqrIqv df ivsLvIkrn
leI XqnsLIl hn . kOx kihMdf iesqrI
krdI cirwqr sYNkVy . kOx kihMdf iesqrI
afeI qy afxky afkVy . mYN qF kihMdf boldI
gulfmI dIaF hwdF twpky, hwk afpxy rqn mMgdI,
Auh ZMgdI sO pYNqVy . ******** |
y |
ilKfrI
Likhari
likhari2001@yahoo.co.uk
© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2003