brqfnvIN pMjfbI khfxI aqy iesqrIqv
rqn rIhl

rqn rIhl

 

 

 

brqfnvIN pMjfbI khfxI aqy iesqrIqv

rqn rIhl

brqfnvIN pMjfbI khfxI dy mulFkx krn qoN pihlF ieh jfx lYxf jrUrI hY ik khfxIkfr ikho ijhIaF ivlfsmeI prsiQwqIaF ivwc afpxf jIvn jI rhy hn ? ikho ijhy asr-aMdfjL hoey hn ? BfvyN Auh ivksq dysL ivwc rihMdy hn . pUMjIvfdI inXfm dI Cwqr Cfieaf hyT pl rhy hn . kfnUMn aqy hukm dI pflxf krn vfly pRbMD dy anukUlx ho cuwky hn . aMgryjLI aqy bhu-BfsLI, bhu-nslI, bhu-DrmI aqy vwKo vwKry swiBafcfrF vfly gxqMqr mulk ivwc rihMdy hn . afDuink smfj aqy afDuink sMnqkfrI dysL dy vfisLMdy hn ijwQy afrQkqf df koeI mslf drpysL nhIN hY . nvIaF shUlqF nUM pRfpq krn df koeI durboDqf nhIN hY pr iPr vI Auh pMjfbIaq nUM afpxIaF rcnfvF ivwc QF QF vrnx krdy hn . pMjfbI swiBafcfr, pMjfbI smfj aqy pMjfbI pirvfrk ZFcy dy afdrsL ivwc Audfr ivcfrDfrf dy nvInIkrn leI bcnvwD hn . dUjy sLbdF ivwc Auh pMjfbI swiBafcfr ivwc pMCmI swiBaqf dI sMXukqf nfl pMjfbI smfj aqy pMjfbI iesqrIqv df ivsLvIkrn vwl ruwcq hoey hoey hn . ienHF ivcfrF df ivvycn smyN aqy siQwqI anukUl kridaF khfxIaF df ivsLf-vsqU, rUp-pRbMD, BfsLf aqy kQfrs, vfrqflfp aqy pfqr AusfrI dy nfl nfl iesqrIqv Audfr cyqnf df mImFsf vI krnf hY .

ivsLf-vsqU aqy rUp-pRbMD

‘jLKmIN idl’ khfxI iqVk rhy KLUn dy irsLiqaF dI murMmq krn df afhr krdI hY . khfxI dI pfqr mF, ijsdf sMkyqk nfm hI mmqf hY . Auh afpxI DI rItf dy ivdroh kfrn sfrI rfq afpxy aqIq bfry hI socdI rhI . svyry nfsLqy dy myj Aupr bYTIaF mfvF DIaF dI rfq dI siQwqI nUM smqul kridaF khfxI rfhIN mF-DI df sMvfd rcf ky ivdroh vflI siQwqI df hwl bVy klfqmk ZMg nfl kIqf igaf hY . khfxI Gr ivwc hI vfprdI hY aqy smyN dI eykqf BMg nhIN huMdI . kQf-rs lgfqfr siQr rihMdf hY . ‘stUipwz’ khfxI aglI pIVHI dy iqVkdy irsLiqaF dy kfrnF nUM drsfAuNdI hoeI AunHF dy hwl lwBx leI XqnsLIl hY . khfxI skUl dy dPqr df vfqfvrx drsfAuNdI qurdI hY . ijwQy iewk eysLIan aiDafpk aglI pIVHI dy ividafrQIaF nUM pMjfbI pVHfAudf hY . ividafrQI pMjfbI pVHn dI vjfey afpxy aiDafpk koloN pUrbI ivvfhk pRbMDF bfry svfl puwCdy hn . aiDafpk rivMdr sLrmf smfjk rIqF irvfjLF dI ivlwKxqf dy hiQafr nfl ividafrQIaF nUM sPl ivafh dy pRbMD nUM jd smJfAuNx lwgdf hY qF iewk ividafrQI AusnUM kihMdf hY ik qusIN ‘stUipwz’ ho . qusIN Au-wnIvIN sdI dy lok ho . ieh sux ky aiDafpk inruwqr ho jFdf hY . ividafrQIaF dI jmfq df smF Kqm huMdf hY qF Auh iewklf rih jFdf socdf hY ik Auh iblkul hI stUipwz hY . jd Auh afpxy ivcfr afpxy ividafrQIaF nUM smJfAux ivwc nfkfm irhf afpxy afp nUM iewklf mihsUs krdf hoieaf afpxy aqIq ivwc hMZfey swiBafcfr df jLfiejf krn lwg pYNdf hY qF pRvfsIaF dI mfnisk avsQf dI durdsLf nUM ibafndI ieh khfxI aglI pIVHI dy BivwK dI qrfsdI nUM icqrdI iewk ivcfrDfrf dI pkV ivwc hI rihMdI hY . Auh socdf hY ik BfrqI lokF dI aglI pIVHI dy pUrvjF dy Drm pRqI sfry ivsLvfsL AunHf dy idlF ivwcoN iblkul inkl cuwky hn aqy AunHF dy swiBafcfr nfl AunHF df lgfE rqf Br vI nhIN rih igaf . khfxI ivwc kQfrs brfbr bixaf rihx krky khfxI pfTkF dy mn nUM bhuq BfAudI hY .

‘ijwqI hoeI hfr’ khfxI ivwc iewk pRvfsI kfnUMn dI byvsI kfrn afpxI GrvflI nUM vlYq nhIN swd sikaf pr jd GrvflI nUM vlYq swdx dy sMbMD bxdy hn qF Bfrq ivwc bYTI AusdI pqnI iewkilaF rihx nUM hI qrjIh idMdI hY . AusdI GrvflI nUM ies gwl df rMj rihMdf hY ik Ausny bwicaF dy BivwK bxfAuNx vfsqy ikAuN AusdI jobn avsQf vwl kdy vI Jfk ky nhIN vyiKaf aqy hux buwZy bfry AusnUM afpxI pMjfbI sMsikRqI nUM Cwz ky Auh kI Kwt lAUgI . ies khfxI df byvs muwK pfqr pMjfbI swiBaqf dy hyrvy nUM idl ivwc vsfAuNdf hY aqy AusdI GrvflI afpxy jobn avwsQf dy ieklfpy vfly rMj nUM bVy ivaMgfqmk ZMg nfl jfhr krdI hY .. ieh khfxI ivcfrDfirk khfxI hY aqy aOrq dy sbr aqy mnoBfvF df ivsLlysLx krdI iewko smyN nf vfprdI hoeI vI kQfrs nhIN guafAuNdI .

iesy sMdrB ivwc ‘tuwty qfry khfxI nUM vI priKaF jf skdf hY . ijs ivwc iewk ivgVy pRvfsI dI pMjfb ivwc rihMdI aOrq, pRvfsI hoey afpxy pihly ipafr nfl acfnk imlxI smyN afpxy pqI nUM sunyhf GldI hY ik Auh hux ipwCy dI KusLI icMqf Gwt kry ikAuNik Ausdf Cotf puwqr cfcy nUM bfpU kihxf iswK igaf hY . ieh khfxI pMjfb ivwc PYly vfqfvrxk pRdUsLx nUM ibafndI hoeI bVI rOck khfxI hY ijhVI iewko hI smy ivwc vfprdI hY . ‘rUpI’ khfxI ivwc iewk aOrq vlYq ivwc rihMdI hoeI vI pUrbI sMsikRqI nUM nhIN iqafgdI aqy afpxy kuwKoN kuVIaF hI pYdf krn krky, Grvfly vloN bhuq jlIl kIqy jfx krky Aus dI mOq ho jFdI hY . AusdIaF DIaF bhuq sIsLIl aqy hoxhfr inkldI hY vwzI ho ky ijhVI afpxy apfhj bfp dI bhuq syvf krdI hY . apfhj bfp jd afpxy KusL-guafr juafeI koloN miTafeI df zwbf afpxI dohqI dy jnm dIaF vDfeIaF vjoN PVdf hY qF Ausdy mn ivwc aOrqF pwKIN siqkfr vwD jFdf hY . BfvyN ies khfxI ivwc sQfn dI eykqf ‘PlYsL bYk’ nfl ivKfeI geI hY pr smyN dI eykqf, smfjk loVINdf ivsLf, swiBafcfrk ivhfr nUM bxfAuNdI ieh khfxI kQfrs nUM afpxI lpyt ivwc rwKI iewk sPl khfxI khI jf skdI hY . ‘hAuky’ khfxI afpxy ivlwKx rUp kfrn bhuq suhlfAuxXog hY . Bfrq PyrI qoN muiVaf pRvfsI afpxy pihly ipafr nUM iml ky iPr sdf sdf leI ivXogI hox dy pCqfvy kfrn idl nUM lwgy iPkrF dy Gux kfrn afpxI GrvflI dy bulfieaF vI nhIN boldf . ieh khfxI mrd aOrq dI afpsI vfrqflfp dI khfxI hY ijs ivwc aOrq Aus dy rog df kfrn puwCdI hY aqy mrd afpxI suMn siQwqI ivwc hY . mrd dI cuwp dy sfry kfrn vI aOrq dI vfrqflfp ivwcoN hI drsfey gey hn . jd aOrq Ausdy kfrnF dI qih qwk apVdI hY qF mrd nUM surq af jFdI hY ijvyN AusdI GrvflI ny AusdI duwKdI nfVH Au-wpr hwQ rwK idwqf huMdf hY . surq sMBfldf hI Auh hAukf Br ky afpxy pihly ipafr dy duKFq bfry ibafn krdf Bfrq ivwc hr pfsy PYly irsLvq vrgy pRdUsLx vwl pfTkF nUM iGRxfqmk siQwqI vwl lY jFdf hY .

‘pRdUsLx’ khfxI rfhIN pRvfsIaF df aglI pIVHI nfl sMvfd rcfieaf igaf hY . khfxI dy pfqrF dI mfnisk avsQf aqy prsiQwqI sMbMDI brfbr df vrnx kIqf imldf hY ijs nfl pfTk dy mn Au-wpr khfxI df zUMGf aqy aimwt asr pYNdf hY . khfxI iewko sQfn, iewko smyN iewk Gr ivwc vfprdI hY aqy nfl nfl bfhr bdl rhy vfqfvrx df icqrx pfqrF dy mUMho vI huMdf hY . khfxI dI muwK-pfqr anpVH mF, afpxy DI-puwq nUM pMjfbI swiBafcfr bfry smJfAudI hY pr vlYq dI jMmI plI pIVHI Aus nUM ivigafn bfry keI gwlF ds ky cfikRrqk krky afpxy mMqv nUM pUrdy hn . BYx-Brf dy qrkvfdI sMvfd nfl ijhVf ivcfr pfTk dy mn Au-wpr asr-aMdfjL huMdf hY Auh hY jo awj kwl muMzy kuVIaF ivafh-sLfdIaF smyN smfjk pRdUsLx vDf rhy hn . khfxI ivwc smfjk pRdUsLx, rfjnIqk pRdUsLx, Dfrmk pRdUsLx aqy swiBafcfrk pRdUsLx dIaF aidwK prqF nUM AuKyV ky pfTkF dy idl idmfg qwk phuMcfieaf hY . ies khfxI df ivsLf swiBafcfrk hox krky ies dy prsfr dI smfj nUM bhuq jrUrq hY . iesy krky hI isafxy aqy inafxy pfTk dovF leI ieh bVI idlcspI vflf mslf hox krky ieh khfxI kQfrs pRDfn khfxI hY . ‘mlIn’ khfxI BfvyN Bfrq ivwcoN afeI pRoVH aOrq jo afpxy cirwqr nUM kfiem rwKdI hoeI drsfeI geI hY pr jd Ausdf Grvflf Aus Au-wpr sLwk krdf hY qF Grvfly Au-pr bwJf hoieaf XkIn Ausdy svY-mfn nUM qVwk qoV idMdf hY . khfxI vwKo vwKry asQfnF Au-wpr vfprdI hoeI vI afpxy iewk ivcfr nUM lVHI ivwc proeI rwKdI hY . bhuqy ivcfrF nUM iewko ivcfr nfl sMbMDq krn krky ieh khfxI ivcfrDfirk khfxI hY ijhVI ivdvfnF leI qF ivcfr-pRfrQnF qF hY hI pr ieh afm pfTk dy mn nUM vI afkrsLk hox krky kQfrs pRDfn khfxI hY .

‘loV’ khfxI ivwc aOrq dIaF aMqrIv BfvnfvF dI bVy ivaMgfqmk ZMg nfl pysLkfrI hoeI hY . mrd dy cirwqr nUM bVy hI klfqmk qOr nfl pwkf kIqf hY . ieh iewk pirvfrk khfxI hY . ijs ivwc lwgI Aumr dy iewk pRvfsI dI iekFq dsLf nUM drsfieaf igaf hY ijhVf pirvfrk ijMmyvfrIaF nUM nijwT ky ivhlf hoieaf hY aqy awj Auh Gr ivwc iewklf hY . ies iewkl ivwc Auh mrd dIaF swB kfmk swDrF aqy BfvnfvF nUM bVy sLlIl qrIky nfl ibafn krdf hY . pMjfbI smfj dy bMDnF ivwc hoey ivafh kfrn BfvyN Auh vI iksy hor lVkI nfl idloN ipafr krdf hY pr Auh afpxI GrvflI dIaF hvs pUrqIaF leI bVf sucyq hY . iesy krky Auh afpxI kuVmxI dIaF njLrF ivwc rVHjdf hY ijhVI afpxy Grvfly vloN asquMsLt hY, Auh Gr ivwc iewklf rih jFdf hY qF Aus dI kuVmxI Aus nUM mrd dI loV bfry Aus nUM smJfAudI hoeI tYlIPUn Au-wpr afpxI hvs bfry icqfrdI hY . khfxI keI sQfnF Au-wpr vfprdI hY pr ienHF sQfnF df qruwpx Gr nfl hI rihMdf hY . ies ivwc vfprIaF vKo-vwK Gtnfvf muwK vfrdfq df hI ivsLlysLx krdIaF hn . ijs krky pfTk df mn khfxI ivwc ieh pVHn leI KuwBf rihMdf hY ik awgy kI hovygf ? ‘irsLiqaF dI sImF’ khfxI ivwc mrd aOrq dy vwK vwK suBfa dy asr kfrn huMdy pirvfrk anjoV df Klfsf hY . ‘ijLMdgI dI Psl’ khfxI ivwc iewk pRvfsI afpxy bwicaF vrgy inwky Brf Au-wpr KrcI afpxI vlYq dI hwz-BMnvIN kmfeI dy pRqIkRm dI qrfsdI hY . inwkf Brf pMjfb ivwc huMdf hY . jd vwzf Brf afpxy mn ivwc keI AumMgf lY ky AusnUM pMjfb ivwc imlx jFdf hY qF Aus dy inwky Brf dI aqy AusdI bhU dI byruwKI kfrn Aus dy mn nUM iewk Dwkf lwgdf hY . smfjk XQfrQ nUM kfiem rwKx leI Auh afpxy mn nUM DIrj idMdf hY ik Aus ny afpxy jIvn dI Psl dI ibjfeI qF TIk kIqI hY pr Aus koloN jrUr koeI kmI rih geI hY . Auh ikhVI kmI rih geI hY ? ies dI vjHf pfTk Ausdf pRvfs hI socdf smJdf hY . ieh khfxI smfjk ivhfr dI vkflq krdI hY . vlYq ivwc iqVk rhy irsLiqaF leI ies ivhfr dI iewk Kfs jrUrq hY . iesy krky hI ieh khfxI keI QfvF Au-wpr vKo-vwKry simaF Au-wpr vfprdI vI afpxf khfxI klf vflf aMsL nhIN guafAuNdI . mrdF qoN Au-wpr Au-wTIaF aOrqF nUM mrdF dI shI pCfx krfAuNdI khfxI hY ‘dUsrI qIvIN’ . pUMjIvfdI dysL ivwc rihMdy mrd aOrq afpxy rihx sihx dy imafr nUM Au-wcy krn leI dovyN jIa bfhr kMm krn jFdy hn . mrd df Gr ivwc aOrqF vfly rsoeI dy kMmF kfrF ivwc aqy bwicaF dI sFB sMBfl ivwc shfieqf krnI, iewk bhuq mhwqv pUrn kfrj hY . khfxI ivwc Grvfly dy nfl nfl pfTk dI vI Auqsukqf ieh bxI rihMdI hY ik AusdI GrvflI Gr qoN bfhr dyr qwk ikAuN rihMdI hY ? iesqrI sBf dI jd Ausdy afpxy Gr ivwc hI iewkqrqf huMdI hY qF Auh afpxI GrvflI df ibafn sux ky acMBf rih jFdf hY . AusnUM lwgdf hY ik Auh afpxy bwicaF dy kihx anusfr afpxy mrdfvyN vqIry ivwc afpxI GrvflI nUM loV qoN vfDU KuwlH dy ky bhuq nrm irhf hY . afpxI GrvflI dIaF gwlF qoN Aus nUM ies qrHF lwgf ik Auh AusdI pqnI nhIN hY koeI dUsrI qIvIN hY . ies khfxI dy ibRqFq ivwc acMBf hox krky pfTkF leI bVI idlcsp khfxI hY . ‘Prk’ khfxI ivwc vI acMBf hI pRDfn rihMdf hY . BfvyN vlYq ivwc jfqIgq ivqkry sMbMDI kfnUMn sKqI nfl lfgU hY pr afm qwbkf aiswDy qOr Aupr jfqIaqf df isLkfr hY ijs df ivvycn ‘Prk’ khfxI ivwc bf-KUbI drsfieaf igaf hY . aOrq iewk pgVI vfly dI vwKI ivwc ltkdI ikRpfn koloN zrdI hY jd ik AusnUM Kqrf afpxI hI nsl dy mnuwK koloN huMdf hY . afpxy hI lokF qoN luwt puwt hoeI aOrq mn nUM DIrj idMdI hY ik sLukr hY ieh koeI myrf afpxf hI sI . khfxI bws qurn nfl sLurU huMdI hY aqy bws df sPr mukx nfl hI ieh khfxI vI muwk jFdI hY .

‘dfrl amfn’ CyvyN dhfky dy muwZly dOr ivwc afey afvfsIaf dI khfxI hY . khfxI ivwc XQfrQkqf hY . Aus smyN BfrqI aqy pfksqfnIaF dy idlF ivwc bhuqf smfjk pfVF nhIN sI . Auh iewkTy rihMdy iewkTy KFdy pINdy sn . hr Kyqr ivwc AunHF dIaF gwlF sFJIaF huMdIaF sn . sfry afvfsI krfey Au-wpr hI rihMdy sn . Kfs krky lMzn ivwc ieh hflq sI ik lok Au-wcy Au-wcy PlYtF ivwc rihMdy sn . ieh khfxI PlYt qoN sLurU huMdI smF pf ky afpo afpxy mkfnF ivwc rihx qwk PYlI hoeI hY . prvyj hsn muwK pfqr krky AuBiraf hY . Auh bhuq hwsmuwK aqy mwddgfr mnuwK hY . rsoeI ivwc dflF sbjIaF bxfAux ivwc bVf kfrIgr hY . Auh rsoeI dy kMm kfr qd krdf hY ik Auh aOrq Au-wpr inrBr nhIN hoxf cfhuMdf aqy Ausdy inwky Brf anusfr iesy krky hI pVHI ilKI aOrq nfl Ausdf juafnI vfry ivwc hoieaf ivafh qoV nf cVH sikaf . sfry dosqF dy kihx anusfr Auh hor ivafh krvfAux leI rfjI ho jFdf hY pr Aus dI Aumr awDI qoN Au-wpr gujLr cuwkI hY . AusdI aOrq dy sMbMD iksy nOjuafn muMzy nfl ho jFdy hn . rsLk krn vfly Aus nUM ies bfry igafn krfAuNdy hn qF Auh AunHF nUM jvfb idMdf hY ik Gr ivwc koeI JgVf nhIN ies krky swB dfrl amfn hY . ies qrHF Auh sfiraF nUM smyN smyN nsIhq krqf hI irhf hY . nfvl numf ieh khfxI bhuq rOck hY aqy pfTk leI awgy kI hovygf ? ieh socx leI mjLbUr krdI rihMdI hY . ‘vsIhq’ khfxI vI pirvfrk khfxI hY . iewk pRvfsI afpxy vpfr nUM kfmXfb kr lYNdf hY . Aus dI mF ijs df afpxf vpfr ieMzIaf ivwc sI Auh vyc vwt ky Aus dI brfbr dI ihwsydfr bx jFdI hY . mF nUM tI bI dI ibmfrI lwg jFdI hY . nUMh buwZI hoeI mF nUM sMBflx vloN nwk vwtdI hY . puwq nUM afpxI GrvflI dI hF ivwc hF rlfAuxI pYNdI hY . pRfeIvyt hostl ivwc mrn iknfry peI mF koloN Auh dsqKq krvf ky sfrf vpfr afpxy nfm krn dy Xqn krdy hn . pr mF afpxI vsIhq Aus syvfdfr dy nfm kr jFdI hY ijhVf pRfeIvyt hostl ivwc AusdI syvf-sMBfl krdf hY . drasl ivwc Auh huMdf vI AunHF dy Grdf hI iewk nOkr . jd mr cuwkI mF dI vsIhq vkIl afx ky AunHF nUM pVH ky suxfAudf hY qF AunHF nUM mihsUs huMdf hY ik afpxI mF dI syvf Auh ikAuN nf kr sky ? khfxI dI ivcfrDfrf aMdr mfnvI kdrF-kImqF aqy pirvfrk sMvydnf df mUk aqy aidKvF pRBfv inrMqr jfrI rihMdf hY . ieh khfxI do BfgF ivwc vMzI hoeI hY . iewk Bfg df dUjy Bfg nfl aiswDf sMbMD hY . khfxI ivwc BYaBIq vfrqk ny ies khfxI nUM bVI hI rOck bxf idwqf hY . ijs nfl pfTk dI rucI khfxI dy agfVI kI vfprdf hY, ieh pVHn vfsqy Auqsukqf bxI rihMdI hY . BfvyN ieh khfxI afpxI vwKrI khfxI klf nfl isrjI geI hY pr iPr ieh iewk bhuq hI rOck khfxI hY . ‘mqbMnF’ khfxI ivwc pUMjIdfr pirvfr dy mrd aOrq ivwc pYNdy pfVHy nUM pihlF AuBfiraf igaf hY aqy iPr dUr huMdy jFdy amIr pqI nUM iewk bFJ aOrq afpxI sUJ nfl Ausdf ivsLvfsL ijwqx ivwc kfmXfb huMdI hY . ieh iewk pirvfrk msly nUM nijwTdI khfxI hY . ieMglYNz ivwc mrd aOrq dIaF byruwKIaF kfrn anykF pirvfrF ivwc pfVy vwDdy jFdy hn . pr mqbMnF khfxI ivwc disaf igaf hY ik Auh pfVf vfrqflfp rfhI Gtfieaf jf skdf hY . khfxI ivwc iewk bFJ aOrq afpxy pqI dy idl nUM ijwq ky aOlfd pYdf krn ivwc kfmXfb ho jFdI hY . ieh khfxI iewko smyN vfprdI hY . iewko ibRqFq hY . iewko sQfn Au-wpr vfprdI hY . iewko kfl ivwc ilKI geI hY . ies khfxI dy pfqrF dy kfrj anusfr bfhrly vfqfvrx nUM vI ibafinaF igaf hY . khfxI ivwc kQfrs brfbr bixaF rihMdf hY . ‘lMzf icVf’ khfxI ivwc aOrq dy mn ivwc lukIaf XonI BfvnfvF dI punr sMpUrnqf aqy mrd dIaF aqI aiDwk kfmnfvF df hsLr ivKfieaf igaf hY ijs nfl aOrqF dIaF mnoibrqIaF aMdr vsIaF XonI ikirafvF df ivigafpn huMdf hY . mrdf dI asIm kfm-ibrqI dy hfx-lfB nUM drsfAuNdI ieh khfxI ‘lMzf icVf’ hY . khfxI sLihr ivwc ieklfpf kwtdIaF aOrqF dy mwGdy idlF nUM sLFq krn leI iewk nOjuafn afpxI juafnI qoN lY ky ZldI Aumr qwk lf idMdf hY . jd Auh qfkqhIx ho jFdf hY qF aijwq aOrqF Aus nUM durkfr idMdIaF hn . durkfiraf hoieaf Auh socdf hY ik Auh DobI dy kuwqy vFg nf Gr df irhf aqy nf hI Gft df . ieQo qwk Ausdf dosq ijs ny AusnUM ies icwkV ivwc Dkyilaf sI Auh vI AuhnUM Cwz igaf hY . afpxy afp nUM iewklf pf ky Auh keI ibmfrIaF df isLkfr ho igaf hY . ieh mrd aOrq dy sMbMDF nUM eyny XQfrQ nfl icqrdI hY ik pfTk dy mnF ivwc ijLMdgI nUM jIAUx dy shI BfvF df igafn iswDf idl idmfgL AuNwpr pYNdf hY .

‘crc Pfr syl’ khfxI BfvyN rwb dI hoNd nUM iensfn dI aigafnqf aqy zr dwsdI hY . khfxI qoN hI jLfhr huMdf hY ik ivigafnI vI rwb dI hoNd nhIN dws sikaf . zr mnuwK dI afsQf df kfrn disaf hY . ivigafnI keI qrHF dy zrF nfl jkVy hoey vI drsfey gey hn . khfxI crc nUM KrIdx vfsqy ihMdU, iswK aqy muslmfn iqMny Drm afpxf pUjf pfT krn vfsqy asQfn bxfAux leI vwD vwD ky bolI dy rhy hn . pfdrI hYrfn hY . Auh crc vyc ky ikqy Aus vsoN ivwc jfxf cfhuMdf hY ijwQy eIsfeI lok bhu-igxqI ivwc hox . ies khfxI ivwc Bfrq ivwc iPrkU dMgy aqy vlYq ivwc crcF dy pfdrIaF dIaF afp hudrIaF df vrnx hY ijs kfrn kwlH nUM ies khfxI nfl ieiqhfs nUM pCfixaf jfvygf . khfxI ivwc gMBIr qnfE hY . ijs nfl pfTk df QoVf mn bwJf rihMdf hY . khfxI ivwc nf smyN dI eykqf hY aqy nf hI sQfn dI . ieh iewk bOiDk aqy lyK-numf khfxI hY . ieh khfxI pVHn nfl afm pfTk dy mn dI qswlI afm khfxI vFg nhIN huMdI . ies dy Ault ‘mYlI pwg’ khfxI bVI hI rOck khfxI hY . ies khfxI df ivsLf mnoivigafnk hY . mnuwK dy mn nUM ieh khfxI bhuq tuMbdI hY . iewk pRvfsI sfrI Aumr hwz-BMnvI imhnq krdf hY . kmfeIaF krn dy afhr kfrn Auh afpxI aOlfd dy cMgy Bly leI vI nhIN soc sikaf . ipwCy ieMzIaF ivwc BrfvF nUM afpxI jfiedfd bxfAux leI pYsy Gwldf irhf . BrfvF ny Aus nUM TUTf ivKfl idwqf qF Aus nUM afpy dI pCfx krn df Jwl Aui-wTaf. jd Auh syvf mukq ho jFdf hY qF iewk idn lMmI soc qoN bfad Auh bVI rIJ nfl afpxy leI nvyN kpVy KrIddf hY . swj Dwj ky jd Auh suMnsfn glIaF ivwc tihldf hY qF afrQk mMdhflI dy mfry nOjuafn Cokry Aus koloN Ausdy pYsy Kohx lwgdy hn qF AunHF hwQoN AusdI mOq ho jFdI hY . Auh afpxI mYlI pwg nUM bfkI kpiVaF vFg kUVy ivwc nhIN sI rolxf cfhuMdf iesy krky Ausny afpxI mYlI pwg nUM afpxy hwQ ivwc PVHy Joly ivwc hI pfeI rwiKaf sI . Auh mYlI pwg vflf Jolf Ausdy hwQ ivwc AuvyN df AuvyN Guwt ky PiVHaf hoieaf sI . ijwQy ieh khfxI iewk imhnqI pRvfsI dI qrsXog hflq ibafbdI hY AuwQy nfloN nfl sLihr ivwc PYlI mMdhflI df ijkr vI ieiqhfs isrjdf hY . khfxI ivwc Kqrnfk hflfqF nUM ijs ZMg nfl ibafinaf igaf hY pfTk nUM BYaBIq vI krdf hY aqy AusnUM ijLMdgI jIx dy shI arQ vI smJfAudf hY . iehI kfrn hY pfTk ies khfxI nUM iewk bYTk ivwc hI pVH ky Cwzdf hY .

‘nvyN gIq df muwKVf’ khfxI ivwc iewk sYlfnI dIaF vlYq vrgy ivksq dysL dy visLMdy bx jfx vfsqy afpxy hI dosq ivruwD cwlIaF koJIaF aqy hosLIaF cflF df ibRqFq hY . khfxI iewk pwb ivwc acfnk imly dosq nfl Bfrq qoN afey sFJy dosq nfl gwl bfq qoN hI sLurU huMdI hY . iPr Bfrq qoN afey afpxy dosq leI Auh hr qrF dI pRfhAuxcfrI krdy hn . Bfrq qoN afieaf AunHF df dosq kMm Au-wpr lwg jfx leI ies krky kfhlf hY ik Auh ijMnHF icr vI hY, kuwJ kmfeI kr lvy . AusdI ies lflsf ny dosqI ivwc pfVf pf idwqf . Auh ikwDry hor rihx lwg pYNdf hY . kMm kfr vI lwB lYNdf hY . jd Ausdy dosqF ivwcoN Ausdf iewk dosq jo khfxI df alop muwK pfqr vI hY, afpxy hI iksy hor dosq nUM vlYq ivwc mMgvfAux vfsqy Ausdy eyar itkt leI bYNk ivwco pYsy kZvfAux jFdf hY qF AuhI pihlF afieaf dosq AusnUM iml pYNdf hY . jd Auh Aus koloN afpxy dosq bfry ieh suxdf hY ik Ausdy dosq ny mYnUM vlYq swd ky myry nfl cMgI nhIN kIqI . jykr Auh myry leI kuwJ kr hI nhIN sI skdf qF Ausny mYnUM ies mulk ivwc bulfieaf hI iks kMm leI sI ? ieh suxdf hI Auh afpxy dUjy dosq nUM vlYq mMgvfAux df iKafl Cwz idMdf hY . aqy GrvflI nfl JgVf krky kIqy PYsly nUM rwd kr idMdf hY aqy Gr vfps afx ky afdq anusfr GrvflI dIaF gwlF qoN KusL ho ky Aus dI vwKI Au-wpr cUMZI vwZ ky kihMdf hY ik nvy gIq df koeI muwKVf suxf . khfxI ivwc BfvyN smyN aqy sQfn dI koeI eykqf nhIN hY pr ieh khfxI afpxy QIm duafly hI GuMmdI hox krky pfTk dI awgy kI hoieaf hY, ieh jfnx dI Auqsukqf brkrfr rihMdI hY . ies krky hI ieh khfxI afpxf kQfrs nhIN guafAuNdI . ‘vfpsI df sPr’ khfxI ivwc byvs hoey mnuwK df sfQ CwzdI ies dunIaF nUM ivKfieaf igaf hY . ijs df koeI nf hovy Aus df rwb vflI huMdf hY, vflI khfvq nUM bVI XQfrQkqf nfl ibafn kIqf hY . khfxI ivwclf ibRqFq bVf hI rOck hY . sMKyp hY . keI ieiqhfsk iemfrqf df vrnx ies khfxI rfhIN piVHaf jFdf hY . ielfky dy mOsm bfry vfrqflfp dy nfl nfl jfxkfrI imldI hY . khfxI bhuq lMmI vI nhIN pr ies ivwclf kQfnk nf muwkx vflf kQfnk hY . pfTk dI rucI khfxI ivwc KuwBI rihMdI hY .

‘sUrj qy sfVf’ khfxI iewk pMjfbI aKfx df ivsLlysLx hY . ijhVf muwK pfqr dI gYr-hfjLrI ivwc hI ho irhf hY . mfsI dI DI BYx afpxI BYx nUM jd imlx afAuNdI hY qF ieh khfxI Ausy Gr ivwc hI vfprdI hY ijwQy muwK pfqr mjUd nhIN huMdf . Auh iewk smfj syvk mnuwK hY . muwK pfqr nUM jfnx vfly lok Aus Au-wpr quhmqF vI lfAuNdy hn aqy nfl nfl hI afpxy ivgVy iqgVy kMm kfr vI bxvfAudy hn . khfxI dy muwK pfqr dI pqnI ‘pfsLo’ Gr dy gujLfry vloN bhuq qMg hY . lok gwlF krdy hn ik muwK pfqr muPq dI syvf vI krfAuNdf iPrdf hY aqy Au-wproN pYsy vI JfVdf hY . pfsLo dI msyr muwK pfqr dy krdfr nUM sulfhAudI hY . khfxIkfr df ieh kfrj bhuq sLMlfGfXog hY . jd pfsLo vI lokF dIaF gwlF suxdI qMg afeI boldI hY qF AusdI msyr Aus nUM smJfAuNdI hY ik BYx jI sUrj Au-wpr sfVf kIiqaF sUrj df kI ivgV jfxf hY . iesy nfl hI muwK pfqr vloN kIqI hoeI lok syvf dI mhwqqf vwDdI hY . XQfrQ ivwc muwK pfqr dI pfqr AusfrI qoN ieh alop muwK-pfqr khfxIkfr dy sLihr ivwcoN vI alop hY pr Aus dy grfeIN khfxIkfr dI pfqr AusfrI qoN Jwt smJ jFdy hn ik khfxIkfr iks amr muwK-pfqr nUM muKfqb hoieaf hY ? ieh khfxI afm pfTk nUM qF bhuq suafdlI lwgxI hI pr sQfnk pfTkF dI ieh iewk hMZfeI hoeI hox krky AunHF nUM ies khfxI ivwc XQfrQkqf hI njLr afAuNdI hY . ‘slUt’ khfxI ivwc khfxIkfr ny Dfrimk sMsQfvF dy sMsQfpk, prcfrk, sMgq aqy aglI pIVHI df afpsI sMvfd rcf ky Dfrmk ivsLvfsL, dysL BgqI aqy afAuNdI pIVHI dy bdldy ruwK nUM sFBx vfsqy iewk lfm clfeI hY . khfxI kMm qoN Gr aqy Gr qoN gurduafry qwk PYlI hoeI hY . ieh iewk iPlfsPIkl khfxI hY . gurduafry dy drbfr ivwc KtkV klF vflIaF bIbIaF df ZfzI jQf vfrF gf irhf huMdf hY aqy sMgq ivwc bYTf qrkvfdI sroqf bulfry dy Dfrimk ivcfrF nUM axsuixaF krdf hoieaf ipMz KtkVFklF dy dysL leI hoey sLhId Bgq isMG dy ipMz dy nfm nUM qrk ivwc bdl ky afpxy mfnisk qxfAu GtfAuNdf drsfieaf hY . ‘sfAUQhfl dy CuwtV khfxI ivwc vlYq dI kfnUMnI cfrfjoeI kfrn imlI aOrq dI afjLfdI dy isLkfr hoey pqIaF dI durdsLf drsfeI geI hY . khfxI ivwc afrQk brfbrqf kfrn KusLhfl aOrqF afpxy pqIaF dy bury ivhfr qoN qMg af ky lFBy ho jFdIaF hn . ieh CuwtV afpxf ikvyN gujLfrf krdy hn ies khfxI df ibRqFq hY . gm dy mfiraF nUM isrP sLrfb df hI shfrf huMdf hY . sLrfb aqy isgrt-KorI dI bhuqfq nfl Auh ijhVy AujVy Gr ivwc rihMdy hn Aus Gr nUM geI rfqy bysurqI ivwc isgrt nfl awg lwg jFdI hY aqy sfry byhosL pey ivwcy hI sV ky mr jFdy hn . ieh khfxI afpxI crm-sImF Au-wpr puwj ky klpq khfxI bx jFdI hY . BYBIq sLbdfvlI hox krky pfTk dy mn dy suafd nUM vDfAudI hY . khfxIkfr dy klpq kIqy hoey kfrj dy vfprn dI koeI vI afs nhIN njLr afAudI . hF hfdsy jrUr ho skdy hn pr ies qrHF inXMqrx ivwc nhIN . ieh khfxI hfdsy-numf khfxI hY ijs aMdr kuwJ XQfrQvfdI hfdsy vfprdy hn aqy kuwJ klpq vI .

A-wpr drsfey gey khfxIaF dy ieh pRkrxF dy pRvcnF nfl ieh hI afKxf pvygf ik brqfnvIN pMjfbI khfxIaF dy kQf-pRsMg duKFqk hn . ieh duKfq pMjfb dy jMm pwl khfxIkfrF nUM AunHF nUM jo BUhyrvy ivwcoN imilaf hY AuhI hI khfxIaF ivwc nsLr huMdf hY . jF AunHF df ieh duKFq AunHF dI aglI pIVHI df hwQoN inkl jfx df hY . ieh dKFq pirvfrF aqy irsLiqaF df iqVk jfx df vI hY . ieh duKFq Au-wcy imafr nUM kfiem rwKx leI idn rfq kmfeIaF krdy rihx df vI hY . ienHF khfxIaF dy ivsLy Au-wqr smfijk, Auqr swiBafcfrk aqy Auqr afDuink inbMD hn . ieh khfxIaF vIh pwcI sflF dy smyN qwk PYlIaF hoeIaF hox krky ienHF dy ivsLy pMjfb ivwc jMmy ply lokF qoN lY ky vlYq ivwc juafn hoeI pRvfsIaF dI aglI pIVHI qwk PYly hoey hn . khfxIaF dI ibRqFqkfrI ivwc pMjfbI swiBafcfr, pMjfbI smfj dy mUl qwqF dy afDfr bdlx df ivhfr hY . smfj nUM bdlx df khfxIkfrF ny ieh hwQ-kMzf isrP aOrq nUM hI ilaf hY . ivsLf-vsqU XQfrQk hox krky ieh pMjfbI sfihq rfhIN brqfnvIN pRvfsIaF dy sMGrsLmeI jIvn df ieiqhfs icqrdy hn aqy iesy krky hI ieh khfxIaF bhuq mhwqv pUrn hn . khfxIaF dy ieh ivsLYgq prsfr nfl BfrqI aOrq df vI ivsLvIkrn ho irhf hY . khfxIaF dy ivsLY pMjfbI swiBafcfr dy prMprfvfdI ivDfn nUM ilsLkf poc ky aglI pIVHI dy brfbr dy krn leI cmkfAuNdy hn . afrQk sMktF, Dfrmk ivsLvfsLF, rfjnIqk gqIivDIaF, kfmk pRsiQwqIaF nUM nsLr krdy hoey pirvfrk ijMmyvfrIaF nUM nijwTdy hn . khfxIaF df rcnfqmk kfrj vKo vwKry rUpF nfl inptfieaf igaf . khfxIaF df afid bVf nftkI hY mwD ivwc afpxy ivcfrF df jfl ivCf ky dlIlF rfhIN khfxI nUM AusdI crm-sImF qwk phuMcfAudy hoey khfxIkfr khfxI nUM aMq qwk lY jFdy hn . aMq ivwc Auh khfxI nUM bVy afcMBy nfl Kqm krdy hoey khfxI ivwc afey ivcfrF df mulFkx krn leI vI pfTkF nUM ivwqvI lf jFdy hn ijs krky khfxI pfTk dy Dur idl-idmfgL ivwc vs jFdI hY . keI khfxIaF lyK numf aqy nfvl-numf vI aMikq hoeIaF hn . keI khfxIaF ivcfrDfirk hox krky afpxy rUpF ivwc isrP ivcfrF nUM ivcfrF nfl hI isLMgfiraf igaf hY .

BfsLf aqy sLbdfvlI

BfsLf dy sMdrB ivwc khfxIaF nUM prKx vyly pihlF ieh smJ lYxf jrUrI hY ik BfsLf df Bfv arQ kI huMdf hY ? vfrqflfp nUM suhj ivwc pRgtfAuxf, sLbdF dI sMjmqf, sLbd smUh svr sMgqF anusfr hoxy cfhIdy hn . sqrF ivafkrxk hoxIaF cfhIdIaF hn . kfl dI TIk vrqoN hoxI cfhIdI hY . sLbdfvlI vrqx smyN pMjfbI ivwc jn-pRclq sLbd hI vrqxy cfhIdy hn . dUsrI BfsLf df AuhI sLbd vrqxf cfhIdf hY ijhVf jn-smUhk nUM pRvfn ho igaf hovy aqy pUrI vfrqflfp kdy vI iksy hor BfsLf ivwc nhIN vrqxI cfhIdI . sLbdfvlI rs-iBMnI hoxI cfhIdI hY . BfsLf nfl ivdroh isrjx lwigaF ieh iDafn rwKxf cfhIdf hY ik ies ivdroh ivwc scfeI ikMnI ku hY ? BfsLf dI amIrqf mfnvI kdrF-kImqF dy ibafn ivwc huMdI hY, ijhVI Au-wcy krdfr aqy swiBak sLbdF rfhIN hI pRgt aqy pRfpq huMdI hY . asLlIl BfsLf kdy vI vrqxI nhIN cfhIdI . keI khfxIkfr kihxgy ik ieh gwlF purfxIaF aqy QoQIaF hn pr pRikrqI jF swc nf kdy purfxy huMdy hn aqy nf hI kdy mrdy hn .

‘jLKmIN idl’ khfxI ies kdr isrP Cuh hI drsfAuNdI hY . ‘crc Pfr syl’ khfxI aqy hor keI khfxIaF ivwc BfsLf dy nmUny inmn ilKq kIqy hn .

1.     aOKI aMgryjLI vfrqflfp vrqx kfrn pMjfbI BfsLf df muhFdrf ivgVdf hY .

2.    kivqf rcx ivwc ieh Cot huMdI hY ik iksy sLbd nUM sMiKpq rUp ivwc vrq skdy ho pr vfriqk ivwc BfsLf ivigafnIaF ny ieh dosL mMinaf hY . sMiKpq sLbd crc Pfr syl khfxI ivwc sqr dy afid, mwD aqy aMq ivwc keI vfr vriqaF igaf hY . sqr ivwc sLbdF dI sMKypqf nfl BfsLf amIr huMdI hY . jF sLbdF nfl mhIn ivcfrF dI isrjx ikiraf hI awCI BfsLf aKvfAuNdI hY .

3.     ivcfrF dy sMdrB ivwc keI ivcfr aijhy vrqy imldy hn ijnHF ivwc XQfrQkqf nhIN hY . ijvyN crc Pfr syl khfxI aqy hor khfxIaF ivwc keI ivcfr aMkq hoey hn .

4.     brqfnvIN pMjfbI khfxIaF dI BfsLf ivwc keI ivafkrxk dosL vI pfey jFdy hn .

5.     khfxIaF dI vfrqflfp ivwc aMgryjLI sqrF nUM ilKdy khfxIkfr afpxI ivdvqf df ivKfvf qF jrUr krdy hn pr ies gwl nUM nhIN socdy ik Auh hOlI hOlI pMjfbI bolI nUM Kqm krn Au-wpr quly hoey hn . aijhf ilK ky pMjfbI khfxIkfr afpxI mF-bolI nfl DRoh vflI gwl krdy hn . khfxIkfr socdy hn ik Auh isrP brqfnIaF dy pfTkF vfsqy hI ilKdy hn . AunHF nUM ieh vI socxf cfhIdf hY ik AunHF dI khfxIaF ivkfsLsLIl mulk dy vfisLMidaF dy ivkfs krn ivwc shfeI ho skdIaF hn . aMgryjLI BfsLf nUM afpxIaF khfxIaF ivwc vrq ky Auh aMgryjLI BfsLf df ivsLvIkrn ivwc afpxf Xogdfn pf rhy hn . aijhy khfxIkfrF nUM cfhIdf hY ik aMgryjLI BfsLf ivwc ilKxf afrMB dyx aqy idnF ivwc hI lwK pqx bx jfx .

6.    khfxIaF ivwc ijhVf sMdrB pMjfbI BfsLf nfl AuBrdf hY, Auh hY iesqrIqv . khfxIaF dI BfsLf ivwc pMjfbI iesqrI df vI ivsLvIkrn ho irhf hY .

vfrqflfp aqy pfqr AusfrI

ijvyN afm smiJaf jFdf hY ik pfqrF dI vfrqflfp pfqr dy afpxy qKIaf-klfm dI hoxI cfhIdI hY . ieh isDFq Aus smyN TIk sI ijs smyN pMjfbI BfsLf dy sMcfr df ivkfsL nhIN hoieaf sI . Aus smyN pMjfb ivwc bfrF koh Au-wpr puwj ky bolI bdl jFdI sI . awj kwlH pMjfbI BfsLf df kyNdrI-sLfsLnvfd ho cuwkf hY . jykr vrqmfn ivwc lyKk hI tksflI pMjfbI ivwc nhIN ilKxgy qF ivdvfnF vloN bolI aqy BfsLf df tksflI krn df kI lfB hY ? iehI kfrn hY ik pMjfbI BfsLf dI amIrqf leI vfrqflfp dI sbdfvlI vI tksflI bolI ivwc hoxI cfhIdI hY . iPr hI shI BfsLf df prcfr afm lokF ivwc pRclq hovygf . aMgryjLI BfsLf dI vfrqflfp vrq ky khfxIkfr iswDy qOr Au-wpr pMjfbI BfsLf aqy bolI df nuksfn kr irhf hY . aijhI BfsLf vrqx vflf khfxIkfr pMjfbI BfsLf nUM amIr nhIN kr irhf sgoN DRoh kr irhf hY . keI Aup-ilpIaF vrqx nfl khfxI ivwc kQfrs jrUr Aupjdf hY pr nfl nfl bolI dI iewksurqf df KMzn vI huMdf hY . pfqr AusfrI krn smyN khfxIkfr ibRqFq nUM ikhVI BfsLf ivwc vrnx krdf hY ? ikhVy pfTkF leI krdf hY ? vfqfvrx df vrnx iks ZMg nfl krdf hY . pfqr dy pihrfvy nUM iks Xogqf nfl ibafn krdf hY ? vDIaF pfqr AusfrI ies swB kuwJ Au-wpr inrBr huMdI hY .

vDIaf pfqr AusfrI dIaF kuwJ Audfhrxf awgy ilKxIaF kIqIaF hn . ‘mYlI pwg’ khfxI ivwc pfqr muxsLf isMG df pihrfvf aqy AusdIaF AumMgf df icqrx pfTk dIaF awKF sfhmxy ikvyN sfkfr huMdf hY ? ieQy ilKxXog hY .

‘Auh bfhr inkl ky hfeI strIt dIaF sjIaF hoeIaF dukfnF dy sLIisLaF ivwc dyKx lwgf . sLIisLaF vflI ivMzo aMdr igaf . QrI pIs sUt, nvIN sLrt, nvIN tfeI qy nvIN juwqI pf ky bfhr afieaf . AuhnUM afpxy afp nUM vyK ky hI XkIn nf afvy ik Auh AuhI gMdy GsmYly qy vlF vfly kpiVaF vflf muxsLf isMG hI sI . Auh afpxy afp buVbuVfieaf, “ muxsLf isaF ikwQy Buwlf irhf ?” pMnf 17

AupRokq sqrF ivwc BfvyN aMgryjLI BfsLf dI sLbdfvlI aMkq hY . aMgryjLI BfsLf dy vrqy gey sLbdF df Bfv pMjfbI bolI ivwc pMjfb aMdr vI hUbhU hI smiJaf jFdf hY . pr pUrI dI pUrI vfrqflfp nUM aMgryjLI BfsLf ivwc iliKaf jfxf iewk dosL hY .

vlYq ivwc mrdF dy aOrqF pRiq glq ivhfr aqy ivcfr vloN pfTkF nUM iGRxfqmk dsLf vwl phuMcf ky, mrdF aMdr suDfrvfdI rucI nUM AuBfrdI pfqr AusfrI dI vfrqk ‘rUpI’ khfxI ivwc pVHnXog hY .

‘zYNbiraF vFg rUpI guMm suMm hoeI mF nUM izwgI vyKdI rhI . Auh dyr nfl pwb coN muiVaf . bUhy nUM cfbI lfAuidaF bwcIaF df roxf sux ky Ausdy mUMhoN aMgfr vrHx lwgy, “kIhnUM kIrny pfAuNdIaF ho, kI quhfzI mF mr geI hY ? ikQy AujVI hY ies vyly ? ikhVF quhfnUM swp lVH igaf ? Ausny zfeIinMg rUm ivwc vVHidaF hI bwcIaF dy sfh sUqy gey . CotIaF mF nUM Cwz ky rUpI duafly Jurmt pf ky KVH geIaF . pMnf 32

bol-cfl dI isafxp nUM pRgt krdIaF sqrF pRdUsLx khfxI ivwc pVHnXog hn .

“kuVIaF nUM qF imwTq nfl gVUMdy bol bolxy cfhIdy hn . kUlHy kUlHy . suhl Puwl-pwqIaF vrgy . muh iBwjy . qy qUM kyzf cIrvF boldI ey .”

mlIn khfxI ivwc aOrq dy bwJy hoey XkIn dy iqVkx dI avQwsf nUM pfTk dIaF awKF sfhmxy ilafAuNdIaF sqrF df mImFsf iDafnxXog hY .

“mIrf qoN afpxf guwsf kfbU nhIN sI ho irhf, “ qUM eyny vrHy ieh gMdIaF BfvnfvF ikAuN afpxy aMdr lY ky iPrdf irhf hYN ? qUM sV ikAuN nhIN igaf ? gMdy iensfn . qUM iewk aOrq aqy iewk pqnI dI qOhIn kIqI hY . bwcy kol Kyzdy pey ny . qUM hYN ik qyry isr ivwc ieh gMdy ivcfr afey ny .” pMnF 49

vlYq ivwc afrQk pKoN kmjLor pRvfsIaF dIaF mjLbUrIaF nUM jfhr krdI duafbI Aup-BfsLf vflI vfrqflfp sUrj qy sfVf khfxI ivwc pMnF 77 Au-wpr pVHI jf skdI hY .

“mYN qF BYx bQyrf ipwtdI aF ik jy quhfzy kol tfeIm nhIN qF iksy qoN pYsy dy ky krf ilE . bQyrI dunIaF ivhlI iPrdI af . pr ieh rwb df bMdf iksy dI gwl suxy qF ! jy mYN bfhlf eI ipwCy pY jFdI aF qF hor eI qrHF df mUMh bxf ky kih idMdf- iksy nUM pYsy dy ky kMm krOx dI myry ‘c ihMmq neHIN . mr mr buVHI gIq gfvy, lokF Bfxy ivafh . ieh mYN eI jfxdF ikwdF Gr dIaF iksLqF, ibwlF qy rfsLn pfxI df qorf qordF !”

pirvfrk ijMmyvfrIaF vloN bymuwK huMdI jf rhI aOlfd afpxy mfipaF ihwq inBfey jfx vfly PrjLF nUM ikvyN axgOilaF krdy hn ? ies nUM vsIhq khfxI ivwc bVy hI ivaMgfqmk sLbdfvlI nfl ibafn kIqf igaf hY .

“sux ky plvI cuwp kr geI qy iPr bolI, “ies ivwc qusIN jo cMgf lwgy kro . quhfzI mF hY, pr iewk gwl nf Buwlxf ik mfqf jI idnoN idn ibmfr ho rhy hn . ikAuN nf ienHF nUM bfhr..... .” boldI boldI plvI cuwp kr geI . pMnF 115

XonI siQwqI nUM Ausfrn aqy ibafnx vfsqy mqbMnF khfxI ivwc mOsm dI afVH lY ky avsr nUM bVy ivsQfr nfl sLlIl BfsLf rfhIN drsfieaf igaf hY .

“simqrI nUM lwgf ik jugysL ivwc aijhf josL afieaf ijhVf Aus ny pihlF kdy nhIN sI mihsUs kIqf . bfhr iewk dm iPr ibjlI cmkI aqy bwdl awgy nfloN vI jor dyxI gVHikaf , QoVI dyr bfad bwdl dI gVHkx Kqm huMidaF sfr hI Auh dovyN ZUeI Bfr ho gey . hux dohF nUM lMmy lMmy sfh af rhy hn . simqrI ny afpxIaF awKF muMdIaF hoeIaF hn .” pMnF 121

mrdF dIaF hvsF BrpUr JolF jd KflI ho jFdIaF hn qF aijhy pfqrF dy aMqrIv BfvF aqy anuBfvF nUM icqrdIaF sqrF ‘lMzf icVf’ khfxI ivwc pVHnXog hn .

“hnyry qoN hux AusnUM zr afAux lwg ipaf sI . Kfs kr afpxy aMdrly hnyry qoN ijs ivwc afs dI koeI brIk ijhI ikrn vI iksy pfisE njLr nhIN af rhI sI . jy njLr afAuNdy sn qF Auh lok ijnHF dy ichiraF ‘qy KLcrIaF muskfnF sn . qIr vrgIaF sInF ivMnHx vflIaF muskRfhtF... . qy AusnUM lwgdf Auh swB Aus vwl dyK ky hws rhy hox qy AusdIaF hI gwlF kr rhy hox .” pMnF 131

‘lMzf icVf khfxI XOink brfbrqf, XOink ivcfrDfrf, XOink BfvnfvF, XOink sMpUrnqf aqy XOink bhulqf dIaF prqF AuDyVdI hY ijs dy asr nfl pfTk dI rucI ies XOink pRsiQwqIaF nUM gwlHmuwCF bxf ky rwK idMdI hY .

afE hux khfxIkfrF dy ivcfrF anusfr sfkfrfqmk iesqrIqv dy rUp dI ivcfrDfrf qfeIN khfxIkfrF dy pirpyK ivwc smJIey . purfqn kfl ivwc Coty Coty smfj hoieaf krdy sn . ajoky ivigafnk Xuwg ivwc dunIaF bhuq hI CotI ho geI hY . pihlF pihl hr kbIly dIaF vKo vKrIaF prMprfvF huMdIaF sn . afDuinkqf dy pfsfr krky ijAuN ijAuN lok iewk dUjy dy nyVy huMdy gey qF rhu rIqF df vI afdfn pRdfn huMdf irhf aqy smfj iewk dUjy smfj df pRBfv kbUldy rhy . pihlF jdoN tYlIvIjLn aqy sYtylfeIt dI axhoNd ivwc ivqrykq lok afpo afpxIaF prMprfvF Au-wpr hI mfx kiraf krdy sn pr vrqmfn ivwc prcfr aqy prsfr ny pUrb, pwCm, Auqr aqy dKx df iewk ibMdU Au-wpr sumyl kr idwqf hY . ies asr nfl smfjF df ivsLvIkrn huMdf jf irhf hY . ies ivafpkqf ny hr smfj nUM afpxIaF rhu rIqF nfl dUjy smfj dIaF rhu rIqF nfl inrIKx krn leI vMgfiraF hY aqy iesy pRBfv hyT smfjF dIaF prMprfvF ivwc iqwKI Xuwg-grdI hoeI hY . pwCmI swiBafcfr dy mfrU asr kfrn awj pUrbI swiBafcfr nUM pwCmI swiBafcfr nfloN nKyiVaf nhIN jf skdf Bfv pMjfbI swiBafcfr pRBfvq ho ky pwCmI swiBafcfr dI pwkV krdf ienHF khfxIaF rfhIN njLr af irhf hY .

asIN sfry rl ky iewk smfj bxdy hF . sucfrU smfjvfdI bxn vfsqy hr ivakqI nUM afpxIaF ivawkqIgq loVF, ivawkqIgq ieCfvF nUM horF vfsqy kurbfn krnf pYNdf hY . pUrbI pwCmI khfxIaF dI mdIn pfqr afpxIaF ieCfvF nUM lFBy krky Gr aqy bfhr inriewCq kfrj krdI ivKfeI geI hY . ies kurbfnI df hI dUjf nfm ivhfirkqf hY . ieh nfgirk cyqnf smfjvfdI aKvfAux vfsqy jrUrI huMdI hY ijhVf suBfvk hI khfxIaF aMdr iesqrIqv dy mfzl aMdr aMikq hoieaf hY . khfxIaF ivcly mdIn pfqr swiBafcfr dy ivkfs dI insLfndyhI, afpxI kurbfnI aqy jfgrUkqf aqy afpxI nfgirk cyqnf nfl krdy hn . AunHF dI ies pRgqIsLIl ivcfrDfrf qoN nfgirkf df mfzl Ausrdf hY . ies ivwc koeI sLwk nhIN ik aOrqF hI mfvF, BYxF aqy aDMgIaF huMdIaF hn . ies leI khfxIaF ivwc afieaf aOrqF df rol bVf mhwqv pUrn hY . ijs rfhI pwCm ivwc iewk sfrQk pMjfbI smfj aqy pMjfbI swiBafcfr Ausrn df dfhvf kIqf jf skdf hY . ividvfn aqy sUJvfn aOrqF dy Xqn nfl hI vlYq ivwc aglI pIVHI nUM pwCmI swiBafcfr dy mfrU hiQafr koloN bcfieaf jf skdf hY . khfxIkfrF dy ivcfrF ivwc ies kfrj leI iesqrIqv hI iewk sfrQk jvfb hY .

hr smfj dy smfjk, swiBafcfrk, Dfrmk, rfjnIqk aqy afrQk msilaF nUM afpxy afpxy ZMgF nfl vrqfiraF ivwc vMizaF jFdf hY . pihlF pihl iesqrI df mfx isrP rjfeI ivwc huMdf sI . smfj aqy swiBafcfr dy sMdrB ivwc iesqrIqv df koeI sQfn nhIN sI . koeI afvfjL nhIN sI . koeI hwk nhIN sI . hr Kyqr ivwc mrd pRDfn huMdf sI . hOlI hOlI ijvyN ijvyN lok ividaf pRfpq krdy gey aqy ies inXfm ivwc vI bdlfE afAuNdf igaf . ivksq dysL ivwc rihMdy khfxIkfrF ny afpxIaF khfxIaF ivwc aOrq dI afjLfdI, aOrq dy hwkF aqy iesqrIqv vfsqy hr pihlU nUM suDfrn leI Xqn kIqf hY . pUrbI pwCmI khfxIaF ivwc smfjk, Dfrmk, rfjnIqk, swiBafcfrk, Xoink aqy afrQk msilaF nUM sulJfAux vfsqy aOrq dy sMGrsL nUM hI vriqaf igaf hY . aOrq dy Gr dy kMmF-kfrF dy Xogdfn aqy hor smfjk ijMmyvfrIaF dy sMdrB ivwc khfxIaF ivwc ibRqFq AuplbwD hY . ieh ibRqFq kMmIN aOrqF qoN lY ky ividq aOrqF dIaF mnoivrqIaF nUM pRgtfAuNdIaF hoeIaF AunHF pRsiQwqIaF Au-wqy kfbU pfAuNdIaF drsfeIaF geIaF hn ijhVIaF mrd pRDfn smfj nUM vMgfr ky afpxy smfjk, Dfrmk, afrQk, rfjnIqk aqy Xoink hwkF nUM pRfpq krn leI pRIBfisLq huMdIaF hn . icMqn-sLYlI aqy sMsQfnk ijMmyvfrIaF ivwc vwD cVH ky isLrkq krdIaF mUl-BUq ivKfeIaF geIaF hn . iesqrIaF smfjk, Dfrmk, aqy afrQk prafsq koloN afpxf pwlf CzfAudIaF hn aqy iesqrIqv df sLuDqwm rUp df pRqIk bxdIaF khfxIaF ivwc ivKfeIaF geIaF hn . bcpn qoN lY ky juafnI aqy juafnI qoN lY ky buZfpy qwk Aupjx vflIaF rIJF Aupr nf isrP kfbU hI pfAuNdIaF hn pr swqfh ivwc vI pujdIaF drsfeIaF geIaF hn . smfj ivwc afpxI vwKrI pCfx bxfAuNdIaF hoeIaF nfrIqv df mfzl bxdIaF hn . aijhI siQwqI nf isrP vlYq ivwc hI AupjdI hY sgoN pMjfb ivwc vI nfrIqv df iehI rUp khfxIkfrF ny isLMgfrI rwKx leI qjrby kIqy hn . sYks aqy prvfr, prvfr aqy lok, lok aqy smfj dy irsLiqaF df inKyVf krdy mdIn pfqr bhulqf ivwc isrjy gey hn . bcpn aqy buZypy dIaF avsQfvF ivwc aOrqF dy mnoBfvF df ivsLlysLx krdIaF ieh khfxIaF hn .

lyK dy lMmy ho jfx dy ivcfr nUM mMn ky ieQy khfxIaF ivwc AusiraF iesqrIqv dy rUp dy sfkfr leI khfxIkfrF dIaF khfxIaF ivwclI vfrqflfp dIaF tUkF nf vrqx df ieh iewko hI kfrn hY . pUrbI pwCmIN khfxIaF ivwcoN iewk doN khfxIaF nUM Cwzky bfkI sfrIaF khfxIaF hI iesqrIqv bfry bcnbwD hn . khfxIaF df ivsLf-vsqU vI khfxIaF ivwc jlvgr hoieaf hY . khfxIaF dy pRkrxF dy pRvcnF nfl ieh hI afKxf pvygf ik brqfnvIN pMjfbI khfxIaF dy kQf-pRsMg duKFqk hn . ieh duKfq pMjfb dy jMm pwl khfxIkfrF nUM AunHF nUM jo BUhyrvy ivwcoN imilaf hY AuhI hI khfxIaF ivwc nsLr huMdf hY . jF AunHF df ieh duKFq AunHF dI aglI pIVHI df hwQoN inkl jfx df hY . ieh dKFq pirvfrF aqy irsLiqaF df iqVk jfx df vI hY . ieh duKFq Au-wcy imafr nUM kfiem rwKx leI idn rfq kmfeIaF krdy rihx df vI hY . ienHF khfxIaF dy ivsLy Au-wqr smfijk, Auqr swiBafcfrk aqy Auqr afDuink inbMD hn . ieh khfxIaF vIh pwcI sflF dy smyN qwk PYlIaF hoeIaF hox krky ienHF dy ivsLy pMjfb ivwc jMmy ply lokF qoN lY ky vlYq ivwc juafn hoeI pRvfsIaF dI aglI pIVHI qwk PYly hoey hn . pMjfbI swiBafcfr aqy pMjfbI Pok-lor df pRBfv pwCmI swiBaqf Au-wpr huMdf njLr afAuNdf hY . bhuq krky khfxIaF dI ibRqFqkfrI ivwc pMjfbI swiBafcfr, pMjfbI smfj dy mUl qwqF dy afDfr pwCmI swiBafqf dykl nfl bdlx df ivhfr hY . smfj nUM bdlx df khfxIkfrF ny ieh hwQ-kMzf isrP aOrq nUM hI ilaf hY . ivsLf-vsqU XQfrQk hox krky ieh pMjfbI sfihq rfhIN brqfnvIN pRvfsIaF dy sMGrsLmeI jIvn df ieiqhfs icqrdy hn aqy iesy krky hI ieh khfxIaF bhuq mhwqv pUrn hn . khfxIaF dy ieh ivsLYgq prsfr nfl BfrqI aOrq df vI ivsLvIkrn ho irhf hY . khfxIaF dy ivsLY pMjfbI swiBafcfr dy prMprfvfdI ivDfn nUM ilsLkf poc ky khfxIkfr aglI pIVHI dy brfbr dy krn leI cmkfAuNdy ilsLkfAudy hn . afrQk sMktF, Dfrmk ivsLvfsLF, rfjnIqk gqIivDIaF, kfmk pRsiQwqIaF nUM nsLr krdy hoey pirvfrk ijMmyvfrIaF nUM nijwTdy hn . khfxIaF df rcnfqmk kfrj vKo vwKry rUpF nfl inptfieaf igaf hY . khfxIaF df afid bVf nftkI hY . mwD ivwc afpxy ivcfrF df jfl ivCf ky dlIlF rfhIN khfxI nUM AusdI crm-sImF qwk phuMcfAudy hoey khfxIkfr khfxI nUM aMq qwk lY jFdy hn . aMq ivwc Auh khfxI nUM bVy afcMBy nfl Kqm krdy hoey khfxI ivwc afey ivcfrF df mulFkx krn leI vI pfTkF nUM icwqvI lf jFdy hn ijs krky khfxI pfTk dy Dur idl-idmfgL ivwc vs jFdI hY . keI khfxIaF lyK numf aqy nfvl-numf vI aMikq hoeIaF hn . keI khfxIaF ivcfrDfirk hox krky afpxy rUpF ivwc isrP ivcfrF nUM hor bhuqy ivcfrF nfl hI sMpMn kIqf igaf hY vfrqflfp pRBfvsLflI aqy sMKyp hY . khfxIaF dI vfrqflfp ivwc vrqI geI aMgryjLI BfsLf pMjfbI bolI aqy pMjfbI ilwpI vfsqy BivwK ivwc bhuq nuksfndyh sfbq ho skdI hY . khfxIaF ivwc iesqrI jfqI df mfx rjfeI qoN lY ky swiBafcfr dy asIm KyqrF qwk vDfieaf igaf hY .

ienHF ivcfrF aDIn XkInI afiKaf jf skdf hY ik vlYq ivwc rihMdy khfxIkfr pMjfbI smfj, pMjfbI swiBafcfr aqy iesqrIqv dy lwCxf nUM AuBfrn aqy isLMgfrn leI bhuq icMqfjnk hn aqy pMjfbI smfj, pMjfbI swiBafcfr aqy iesqrIqv df ivsLvIkrn leI XqnsLIl hn .

kOx kihMdf iesqrI krdI cirwqr sYNkVy .

kOx kihMdf iesqrI afeI qy afxky afkVy .

mYN qF kihMdf boldI gulfmI dIaF hwdF twpky,

hwk afpxy rqn mMgdI, Auh ZMgdI sO pYNqVy .

********

y

 

ilKfrI
Likhari
likhari2001@yahoo.co.uk


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2003